AB’den otomotiv sektörüne yeni dönem | Hurda araçlar artık değerli hammadde

Avrupa Birliği’nin yeni Ömrünü Tamamlamış Araçlar Yönetmeliği, araçlardaki hammaddelerin geri dönüşümünü kolaylaştırmayı ve tüketicilere araçları hakkında daha fazla bilgi sağlamayı amaçlıyor. Otomobil üreticileri ise yıllarca bu düzenlemelere karşı çıktı; hatta 2002-2017 yılları arasında geri dönüşüm şirketlerini engellemek amacıyla kartel oluşturdukları ortaya çıktı. 

Avrupa Birliği’nde her yıl yaklaşık 10-12 milyon araç kullanım ömrünü tamamlayarak trafikten çekiliyor. Ancak bu araçlar artık yalnızca hurda olarak görülmüyor. İçerdikleri çelik, plastik ve alüminyum gibi hammaddeler önemli bir ekonomik değer taşıyor. 

Avrupa’daki çelik üretiminin yüzde 17’si, plastik üretiminin yüzde 10’u ve alüminyum üretiminin yüzde 42’si otomotiv sektöründe kullanılıyor. AB, bu hammaddelerin yeniden kazanılmasını sağlayarak Avrupa otomotiv sektörünün dışarıdan hammadde ithalatına bağımlılığını azaltmayı hedefliyor. 

Üreticilerin sorumluluğu artıyor 

Yeni AB düzenlemesi iki hafta önce yürürlüğe girdi ancak hükümler kademeli olarak Eylül 2028’den itibaren uygulanacak. 

Düzenlemeye göre otomobil üreticilerinin sorumlulukları önemli ölçüde genişletiliyor. Eylül 2029’dan itibaren üreticiler, AB’de satışa sundukları yeni araçların kullanım ömrünün sonunda kurallara uygun şekilde toplanması ve geri dönüştürülmesinden sorumlu olacak. 

Üreticiler ayrıca bu süreci takip etmek için kamuya açık bir kayıt sistemi oluşturmak zorunda olacak. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyen şirketlerin ilgili AB ülkesinde araç satmasına izin verilmeyebilecek. 

Ocak 2030’dan itibaren ise kullanım ömrünü tamamlamış araçların ağırlığının, bataryalar hariç, en az yüzde 85’inin yeniden kullanılması veya geri dönüştürülmesi gerekecek. 

Otomobil üreticilerinden kartel 

AB’nin yeni düzenlemesinin arkasında otomobil üreticilerinin geri dönüşüme yıllarca direndiği gerçeği de bulunuyor. 

2002-2017 yılları arasında 16 otomobil üreticisinin, hurda araçların geri dönüşümünü zorlaştırmak amacıyla bir kartel oluşturduğu ortaya çıktı. 

Mercedes-Benz daha sonra kartelden ayrılarak Avrupa Komisyonu’na itirafçı olarak bilgi verdi. Avrupa Komisyonu geçen yıl otomobil üreticilerine toplam 458 milyon Euro kartel cezası verdi. Bunun 127,7 milyon Euro’sunu Volkswagen ödedi. 

Üreticiler, geri dönüşüm şirketlerine ödeme yapmamak için hurda araçların geri dönüşümünün zaten kârlı olduğu savunmasını kullanmıştı. Ayrıca araçların hangi bölümünün geri dönüştürülebileceği ve yeni araçlarda ne kadar geri dönüştürülmüş malzeme kullanıldığı konusunda geri dönüşüm şirketlerine bilgi vermedikleri tespit edilmişti. 

Çevre kuruluşu Transport & Environment’dan Zachary Azdad, yeni düzenlemenin kâğıt üzerinde eskisinden daha katı olduğunu ancak asıl önemli noktanın üye ülkelerin kuralları nasıl uygulayacağı olduğunu belirtiyor. 

Yeni sistemde üreticiler geri dönüşüm maliyetlerini de üstlenecek. Geri dönüşüm şirketlerine ödenecek ücret, aracın ağırlığının yanı sıra aracın ne kadar kolay sökülebileceği ve geri dönüştürülebilir malzemelerin ne ölçüde elde edilebileceğine göre belirlenecek. 

Bu durumun otomobil üreticilerini araçları tasarlarken “kullanım ömrü sonrasını” da düşünmeye zorlaması bekleniyor. 

Tüketici için şimdilik değişiklik yok 

Yeni düzenleme tüketiciler açısından şu aşamada önemli bir değişiklik getirmiyor. 

Avusturya Ticaret Odası’nın Araç Ticareti Birimi temsilcisi Burkhardt Ernst’e göre araç kayıtlı olduğu, dört tekerleği bulunduğu ve hareket ettirilebilir durumda olduğu sürece tüketici için hurda araç tesliminde zaten herhangi bir bertaraf ücreti bulunmuyor. 

Ancak Ernst, araçların satışından hurdaya ayrılmasına kadar kesintisiz şekilde takip edilmesi konusunda şüpheli. 

Özellikle eski araçların yetkili servisler yerine çoğu zaman küçük ve bağımsız tamirhanelerde veya kayıt dışı yollarla onarılması, üreticilerin araçların nerede olduğunu takip etmesini zorlaştırıyor. 

Her araç için dijital geri dönüşüm pasaportu 

Yeni düzenleme kapsamında fabrikadan çıkan her araç için bir dijital döngüsel ekonomi pasaportu oluşturulması planlanıyor. 

Bu belgede araç parçalarının güvenli şekilde sökülmesi ve değiştirilmesi için güncel ve kapsamlı bilgiler bulunacak. 

AB ayrıca hurda araçların üçüncü ülkelere, özellikle Afrika ülkelerine ihraç edilmesini de daha sıkı denetlemek istiyor. Buna göre başka ülkelere gönderilecek araçların geçerli bir ruhsata sahip olması gerekecek. 

Ancak uzmanlara göre bazı Afrika ülkelerinin ithal edilen araçlar için yaş sınırı getirmeye başlaması da eski araçların bu pazarlara ihracatını giderek zorlaştırıyor.| ©DerVirgül