Avusturya’dan Türkiye’ye, Türkiye’den Avusturya sofralarına | Plastik atık döngüsü

Avrupa’nın plastik atıklarının önemli bölümü Türkiye’ye gönderilirken, Avusturya basınında yayımlanan bir araştırma Türkiye’deki atık tesislerinin çevre ve gıda güvenliği açısından oluşturduğu riskleri gündeme taşıdı. 

Avusturya’nın Die Presse gazetesinde yayımlanan habere göre, Avrupa Birliği ve İngiltere 2025 yılında yaklaşık 503 bin ton plastik atığı Türkiye’ye gönderdi. Türkiye, böylece AB’nin OECD dışındaki ülkeler arasında plastik atık gönderdiği en büyük adres oldu. 

AB’nin 2025 yılında toplam yaklaşık 1,5 milyon ton plastik atık ihraç ettiği, bunun yaklaşık yarısının OECD üyesi olmayan ülkelere gönderildiği belirtiliyor. 

Haberde özellikle Türkiye’nin güneyindeki Adana bölgesine dikkat çekiliyor. Sahillere ulaşan ambalaj atıkları, plastik şişeler ve poşetlerin kıyı ekosistemine zarar verdiği aktarılırken, bölgedeki yaklaşık 200 geri dönüşüm tesisinin önemli miktarda plastik atığı işlediği ifade ediliyor. 

Çukurova Üniversitesi’nden biyolog Sedat Gündoğdu, Geo dergisine yaptığı değerlendirmede, bölgede plastik atıklardan kaynaklanan kirliliği “toksik bir döngü” olarak tanımlıyor. Gündoğdu’ya göre bazı tesislerden arıtılmadan bırakılan atık suların ulaştığı kanallarda mikroplastik yoğunluğu, kanalın yukarı kesimlerine kıyasla 132 kata kadar daha yüksek seviyelere çıkabiliyor. 

Haberde, bazı çiftçilerin bu kanallardaki suyu tarımsal sulamada kullandığı ve böylece mikroplastik kirliliğinin tarım ürünleri üzerinden gıda zincirine taşınabileceği iddiasına yer veriliyor. 

AB’den yeni kurallar geliyor 

Plastik atık ihracatına ilişkin Avrupa Birliği kuralları da değişiyor. Yeni AB Atık Sevkiyatı Yönetmeliği kapsamında, üye ülkelerin OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatına geçici olarak izin verilmeyecek. Ancak atıkların sürdürülebilir biçimde yönetildiğini kanıtlayan ülkeler için istisnalar öngörülüyor. 

Türkiye OECD üyesi olduğu için bu kapsamda doğrudan yasaklanan ülkeler arasında yer almıyor. Ancak Avrupa Komisyonu, Türkiye’deki atık yönetim sistemini düzenli olarak değerlendiriyor. 

Die Presse haberinde, Komisyonun Türkiye’ye ilişkin son değerlendirmesinde plastik atıkların ülkede nasıl işlendiğine ilişkin bilgilerin “sınırlı” olduğuna yönelik endişelerin de bulunduğu aktarılıyor. 

AB mevzuatının ilgili maddesine göre atıkların, çevre açısından ciddi sorunlara veya halk sağlığı açısından risklere yol açabilecek ülkelere gönderilmemesi gerekiyor. 

Çevre örgütü Greenpeace ise Türkiye’de Avrupa’dan gelen plastik atıkların bir bölümünün geri dönüştürülmek yerine vahşi depolama alanlarına bırakıldığını veya açık alanda yakıldığını savunuyor. 

Greenpeace tarafından Adana’daki beş farklı noktadan alınan toprak, kül, su ve sediment örneklerinde çevre açısından zararlı ve toksik kimyasallar tespit edildiği belirtiliyor. 

Avrupa Komisyonu’nun Türkiye’deki atık yönetimine ilişkin bir sonraki değerlendirmesini 2028 yılında yayımlaması bekleniyor.| ©Der Virgül