Avusturya’daki Türkçe Facebook Haber Sayfaları, Türkiye Toplumunu Yozlaştırıyor mu?

| Adem Hüyük

Facebook, Avusturya’daki Türk toplumu için haberin merkezi hâline geldi. Hızlı bilgi akışı sağlasa da doğruluk ve etik kontrol konusunda ciddi riskler taşıyor; Der Virgül de bu alanda yetersiz kaldığını kabul ediyor. [Adem Hüyük]

Avusturya’da Türkçe yayın yapan medya organları, çok farklı yönelimlere sahip. Bir kısmı Türkiye merkezli ajansların uzantısı gibi çalışıyor, örneğin Anadolu Ajansı, TRT, Sabah Avrupa gibi. Bu yayınlar genellikle Ankara’nın resmi söylemini yansıtıyor ve Türkiye gündemini ön planda tutuyor.

Bunun yanında, bağımsız veya yerel temelli Türkçe yayınlar da var. Bunlar daha çok göçmen toplulukların gündelik sorunlarına, uyum politikalarına ve Avusturya iç siyasetinde Türkiye kökenlilerin rolüne odaklanıyor. Fakat bu yayınların çoğu küçük bütçelerle yürütülüyor; profesyonel gazetecilik standartları, reklam gelirleri ve editoryal bağımsızlık açısından zorluk yaşıyor.

Avusturya’daki Türkçe medya, uzun yıllar boyunca matbu gazeteler ve birkaç çevrim içi portal üzerinden yürüyordu. Ancak son on yılda bu denge köklü biçimde değişti. Bugün haber tüketiminin büyük kısmı artık Facebook sayfaları üzerinden gerçekleşiyor.

Viyana, Linz, Bregenz ve Innsbruck başta olmak üzere birçok kentte Türkçe konuşan topluluklar, haberleri artık bu sayfalardan takip ediyor. Bu sayfalar genellikle bir kişi veya küçük bir ekip tarafından yönetiliyor. Paylaşımlar çoğu zaman yerel olaylar, trafik kazaları, sosyal yardımlar ya da Avusturya hükümetinin aldığı kararlar üzerine oluyor.

Bu sayfaların avantajı hız. Haberi anında duyuruyor, geniş kitlelere ulaştırıyorlar. Ancak bu hızın bir bedeli var: Kaynak doğrulama ve etik kontrol neredeyse hiç yok. Sayfalar, içerikleri başka mecralardan alıp kendi adıyla paylaşıyor. Sansasyonel başlıklar ve doğrulanmamış bilgiler sıklıkla karşımıza çıkıyor.

Facebook sayfalarının en güçlü yanı, takipçilerin doğrudan yorum yapabilmesi. Ancak bu etkileşim çoğu zaman bilgi alışverişinden çok, duygusal tepkilerin yoğunlaştığı bir alana dönüşüyor. Avusturya’daki Türk toplumu açısından bu durum, topluluk içinde yankı odalarının oluşmasına yol açıyor.

Yozlaşmayı tetikliyor

Facebook’taki Türkçe haber sayfalarının çoğu, bilgi verme amacıyla değil, etkileşim toplama amacıyla çalışıyor. Bu nedenle başlıklar genellikle abartılı, ajite edici veya kutuplaştırıcı. İnsanlar haber okumaktan çok, duygusal tepki vermeye yönlendiriliyor. Zamanla bu, toplumda rasyonel tartışma kültürünün zayıflamasına yol açıyor.

Ayrıca, bu sayfalarda kullanılan Türkçe genellikle aceleyle yazılmış, cümle yapısı bozuk ve imla kuralları gözetilmeyen bir dil. Küçük bir ayrıntı gibi görünse de dil düşünme biçimini şekillendirir. Bozuk dil, yüzeysel düşünce döngüsü oluşturuyor. Uzun vadede bu, toplumsal hafızayı ve ifade kabiliyetini aşındırıyor.

Birçok Facebook sayfası, Türkiye’deki politik kamplaşmayı Avusturya’daki Türk toplumu içine taşıyor. Kimin “vatansever”, kimin “hain” olduğuna dair basitleştirilmiş yargılar da bulunuyor. Bu da toplumu bilgiyle değil, algı ve kimlik savaşı üzerinden yönlendiriyor. Gerçek sorunlar — eğitim, işsizlik, ırkçılık, entegrasyon — geri planda kalıyor.

Facebook sayfaları, haber değil etkileşim ürünü üretiyor. Her beğeni, paylaşım ve yorum görünürlük getiriyor; bu da sayfa sahibine güç ve reklam geliri kazandırıyor. Ama amaç, toplumu bilgilendirmekten çok sayfa büyütmek hâline geliyor.

Kurumlar neden ciddiye alıyor?

Avusturya’daki Türkiye kökenli iş insanları, esnaf, dernekler, yardım kuruluşları ve Türk konsoloslukları ile elçilikler, bu sayfaları neden ciddiye alıyor?

Sebebi; haber akışını sorgulamadan yayınlamaları ve dernek veya resmi kurumların basın bürosu gibi çalışıyor olmaları.

Kimse bültenleri eleştirmiyor; sadece sayfalara taşıyor, konuyu merak etmiyor. Sadece makam sahipleriyle fotoğraf çektirerek, hak etmedikleri bir itibarın peşinde sürükleniyorlar.

Bu yaklaşım, taraf olmaktan çok, hiçbir şey olamamak demektir.

Bir gazeteci taraf olabilir ve yorum katabilir, ama bunu yaparken haber üretir. Oysa kopya paylaşan sayfalar, yapay zekadan veya başkalarının içeriğinden aldıkları bilgileri, kendi yorumları olmadan çoğaltıyor.

Avusturya medyası güvenmiyor

Öte yandan, Avusturya’nın yerel ve ulusal medyası, Türkçe Facebook sayfalarına haber kaynağı olarak güvenmiyor. Resmi ve bağımsız gazeteler, bu sayfalardan alınan bilgileri doğrulamadan kullanmıyor; çoğu zaman sadece resmi kurumlar veya doğrulanmış haber ajanslarını kaynak olarak kabul ediyor. Bu durum, Türkçe sosyal medya sayfalarının toplum içindeki etkisine rağmen, güvenilirlik konusunda ciddi bir fark yarattığını gösteriyor.

Yapay zekaya sorunuz!

Yapay zeka kullanıyorsanız ve sizin gibi bunu kullanan birkaç arkadaşınızın hesabından aynı soruyu sorun…

Biz sorduk!

Yapay zekaya, Avusturya merkezli Türkçe haber sayfalarını, haber web sitelerini ve basılarak dağıtılan gazeteleri sorduk. Ayrıca kalite bakımından nasıl bulduğunu, haber sayfalarının isimlerini vererek bir değerlendirme yapmasını istedik. Tabi ki listeyi burada paylaşmayacağız.

Bu tartışma, “Biz gazeteciyiz, siz değilsiniz” çatışması değil; bu bir çürümeyi birlikte nasıl engelleriz mücadelesidir. Ayrıca burada gazetelerin ve gazetecilerin yayın politikasını değil, gazeteciliği tartışmaya açıyoruz. Yayın çizgisine katılmadığım birçok gazetecinin yazılarını okuyorum, okunmasını istiyorum. Biz burada makale yazamayan, içerik üretemeyen, sadece sosyal medyanın popülist gücüne ulaşmış ve etkileşim elde edenlerin edindiği haksız itibarı tartışmaya açıyoruz.

Yapay zeka tarafından yapılan değerlendirmenin özeti şöyle: Avusturya’daki Türkçe Facebook sayfaları, hızlı haber üretse de güvenilirlik ve editoryal kalite açısından risk taşıyor. Örneğin xxxx, xxxx, xxxxx ve xxxxx gibi sayfalar, toplumun gündemini hızla paylaşıyor, fakat kaynak doğrulama ve etik kontrol çoğu zaman yetersiz kalıyor. Sansasyonel başlıklar ve doğrulanmamış bilgiler sıkça görülüyor.

Uzman görüşü

Avusturya’daki Türkçe Facebook sayfaları, toplumun gündemini hızlı şekilde aktarıyor, ama editoryal kalite ve kaynak doğrulama konusunda yetersiz kalıyor. Bazı sayfalar sansasyonel başlıklar ve doğrulanmamış bilgiler paylaşıyor. Kurumlar, hızlı erişim ve geri bildirim için bu sayfaları kullanıyor, ancak uzun vadede içerik doğruluğu ve güvenilirlik dikkatle izlenmeli.

Uzmanlar, Avusturya’daki Türkçe medyada editoryal denetimi ve analizi güçlü platformların, toplumu sağlıklı bilgilendirme açısından kritik rol oynadığını vurguluyor.| ©DerVirgül