Kiliseler kapanıyor mu, dönüşüyor mu? Viyana’daki “Kirchenschiff” Avrupa’nın uzun dönüşümünün parçası

| Adem Hüyük

Avrupa’da kiliselerin yaşadığı kriz aslında yeni değil. Bugün boşalan ibadethaneler ve kapanan cemaatler konuşulurken, bu sürecin kökleri Orta Çağ sonrasına kadar uzanıyor.

Reformasyon ile birlikte Katolik Kilisesi Avrupa’daki mutlak gücünü ilk kez ciddi şekilde kaybetti. Ardından Aydınlanma Çağı ile dinin toplum ve siyaset üzerindeki belirleyici rolü sorgulanmaya başladı. 18. ve 19. yüzyıllarda yükselen ulus-devletler ise kilisenin ekonomik ve idari gücünü daha da sınırladı.

Bugün gelinen noktada ise süreç farklı bir biçimde devam ediyor:
Artık kiliseler siyasi güç kaybından çok toplumsal ilgisizlikle karşı karşıya.

Avrupa’da kiliselerin yeni kaderi

Avrupa genelinde kiliseye katılım oranları hızla düşüyor. Birçok ülkede düzenli ayinlere katılım yüzde 10’un altına inmiş durumda.

Bu durum, yüzlerce yıllık ibadethaneler için yeni bir soruyu gündeme getiriyor: Bu yapılar ne olacak?

Özellikle Hollanda, Almanya ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde yüzlerce kilise:

Kütüphaneye, otele, restorana, kültür merkezine hatta diskoteğe dönüştürülmüş durumda.

Bu dönüşüm, Avrupa’nın sekülerleşme sürecinin en görünür sembollerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Avusturya: Daha yavaş ama aynı yönde

Avusturya bu değişime daha temkinli yaklaşsa da benzer bir süreç yaşıyor.

Viyana Başpiskoposluğu yaklaşık 1000 kilise ve 1700’e yakın yapıyı yönetiyor. Ancak artık şu soru açıkça soruluyor:

“Hepsine gerçekten ihtiyaç var mı?”

Başpiskopos Josef Grünwidl’e göre her on yılda 5 ila 10 kilisenin kapanması “gerçekçi”.

Bazı kiliseler tamamen kapanmak yerine farklı Hristiyan topluluklara devrediliyor. Bu da Avrupa genelinde yaygın bir çözüm.

Viyana’dan farklı bir model: “Kapatmak yerine açmak”

Viyana Margareten’deki “Auferstehung Christi” Kilisesi ise farklı bir yol izliyor.

Kapanma ihtimali bulunan yapı, “Kirchenschiff” [Kilise Gemisi] projesiyle yeniden işlevlendirildi.

Caritas tarafından yürütülen proje kapsamında kilise:

Gıda ve kıyafet dağıtım noktası, kış aylarında ısınma alanı, sosyal danışmanlık merkezi, öğrenciler için destek alanı ve mahalle girişimlerine açık bir buluşma mekânı olarak kullanılmaya başlandı.

Ancak en önemli fark şu:
Kilise ibadet işlevini koruyor.

Yüzyıllık gerilemeden yeni arayışa

Orta Çağ’da Avrupa’nın en güçlü kurumlarından biri olan kilise, Reformasyon ve Aydınlanma ile başlayan uzun bir güç kaybı sürecine girdi.

Bugün ise bu sürecin yeni bir aşaması yaşanıyor:
Kilise artık otoritesini değil, toplum içindeki yerini yeniden tanımlamaya çalışıyor.

“Kirchenschiff” gibi projeler bu arayışın bir sonucu.

Geleceğin kilisesi nasıl olacak?

Viyana’daki model, Avrupa için önemli bir soruyu yeniden gündeme getiriyor:

Kiliseler kapanan yapılar mı olacak, yoksa dönüşerek yaşamaya devam mı edecek?

Bu sorunun cevabı büyük ölçüde yerel topluluklara ve kilisenin ne kadar esnek olabileceğine bağlı.

Ancak görünen şu:
Orta Çağ’dan bu yana süren güç kaybı, bugün yeni bir evreye girmiş durumda.