Refah petrol ile değil, haklarla gelir | Venezuela

Venezüella’nın renkli politik yıldızı Hugo Chávez, 21. yüzyılın başlarında Avrupa solunun gözdesiydi. Oysa Chávez, ülkenin barış dönemindeki en büyük ekonomik çöküşünün temelini atmıştı.

2006’da Avrupa’da büyük övgülerle karşılanan Chávez, petrol gelirlerini Bolivarcı sosyal programlara ve Küba’ya ucuz petrol desteğine harcadı. Aynı zamanda devlete ait petrol şirketi PDVSA’yı ve diğer sektörleri özelleştirmelerle ve kamulaştırmalarla kontrol altına aldı. Bunun sonucunda deneyimli mühendisler ve uluslararası şirketler ülkeden ayrıldı, bilgi ve sermaye kaybı derinleşti.

2007’den itibaren Chávez’in kamulaştırma politikaları, petrol üretiminde büyük düşüşe yol açtı. Bugün Venezuela, Suudi Arabistan’dan fazla petrol rezervine sahip olmasına rağmen, üretim savaşlarla yıpranmış Libya’dan bile az. 2010–2016 arasında PDVSA ülkede yaklaşık 46.000 petrol sızıntısı kaydetti.

Chávez, 2013’te kanser nedeniyle görevdeyken hayatını kaybetti. Ardından görevine gelen Nicolás Maduro, Chávez’in bıraktığı otoriter ve ekonomik çöküş temelleri üzerine inşa edilen bir yönetimle ülkeyi devraldı.

Yıllar süren kötü yönetim ve yolsuzluk, Venezuela’yı ekonomik şoklara karşı savunmasız bıraktı. Petrol fiyatları 2014–2016’da 100 dolardan 30 dolara düşünce ülke diz çöktü. Rejimin merkez bankasının para basmasını kullanması, 2018’de enflasyonu %130.000’in üzerine çıkardı. Bugün GSYİH, 2012 seviyesinin üçte biri kadar. Sekiz milyondan fazla Venezüellalı siyasi baskı veya ekonomik yoksunluk nedeniyle ülkeyi terk etti.

Harvard’lı ekonomist Ricardo Hausmann, “Refah petrol ile değil, haklarla gelir. Siyasi ve mülkiyet hakları çiğnendi, ancak demokrasi yeniden gelirse yatırımcılar için istikrarlı bir temel oluşur” diyor.

Venezüellalı yatırım danışmanı Elliot Dornbusch ise “Krizin özü derin ve sistemik, tek bir kişinin gitmesiyle çözülmez” diyerek hızlı bir toparlanma umutlarının yersiz olduğunu vurguluyor. | ©DerVirgül