Avusturya’da Doğumla Vatandaşlık Tartışması | ÖVP ve FPÖ Seçmeni Karşı, Gençler Destekliyor

Editörün notu: Avusturya’da 220 binden fazla insan, bu ülkede doğmuş olmasına rağmen Avusturya vatandaşlığını alamadı. Ayrıca küçük yaşlardan beri burada yaşayan 80 bin kişi de bu haktan dışlanmış durumda. Bu çocuklar ve gençler, yetişkinliğe kadar – hatta çoğu zaman bunun da ötesinde – devlet tarafından “yabancı” olarak kabul ediliyor. Bu durum ağır bir eşitsizliğe yol açıyor. Haklar kısıtlanıyor. Demokratik katılım engelleniyor. Entegrasyon ve aidiyet duygusu zedeleniyor.

Avusturya vatandaşlığına geçiş için son derece yüksek ve sosyal açıdan adaletsiz engeller bulunuyor – Avusturya bu alanda Avrupa’nın en alt sırasında yer alıyor. Örneğin, burada doğmuş çocuklar ve gençler bile vatandaşlık şansına sahip olabilmek için ebeveynleri üzerinden asgari gelir şartını kanıtlamak zorunda.
Bu, saf bir dışlamadır!

Avusturya’da doğmak otomatik olarak vatandaşlık anlamına gelmeli mi?

[Doğumla Vatandaşlık: Anne–babanın statüsüne bakılmadan, ülkede doğan herkes vatandaş olur]

Yeni bir kamuoyu araştırması, toplumun çoğunluğunun bu fikre açıkça karşı çıktığını gösteriyor. Özellikle ÖVP ve FPÖ seçmenleri arasında reddiye çok güçlü. Destek ise neredeyse yalnızca en genç yaş grubundan geliyor. “Doğumla pasaport” tartışması düzenli aralıklarla alevleniyor – şimdi yeniden gündemde.

Tartışmayı, göç araştırmacısı Judith Kohlenberger’in açıklamaları tetikledi. Yabancı ebeveynlerin çocuklarının otomatik olarak Avusturya vatandaşlığı alıp almaması yeniden tartışılıyor. Ancak güncel bir anket, halkın büyük ölçüde kuşkucu kaldığını ortaya koyuyor. Hem de neredeyse tüm parti sınırları boyunca.

Otomatik vatandaşlık pasaportuna yerli halk çoğunlukla karşı çıkılıyor

Avusturya’da doğmak, otomatik olarak vatandaşlık almak için yeterli mi?

Unique Research tarafından yapılan ankete göre, bu fikir açık bir çoğunluk tarafından reddediliyor. 13–16 Ekim tarihleri arasında 16 yaş ve üzeri, oy kullanma hakkına sahip 500 Avusturyalıyla görüşüldü. Azami hata payı ± yüzde 4,4.

Sonuç: Katılımcıların yüzde 54’ü vatandaşlığın verilmesinde kolaylaştırmalara karşı çıkıyor. Yalnızca yüzde 24 bu öneriye sıcak bakıyor, yüzde 19 ise kararsız.

Parti çizgileri net cepheler gösteriyor

Seçmen gruplarına bakıldığında belirgin farklar göze çarpıyor. Yeşiller seçmenlerinin yüzde 46’sı otomatik pasaportu desteklerken, yüzde 39’u karşı çıkıyor. SPÖ’de de yüzde 43 destekçi ve yüzde 32 karşıt ile, bu fikir lehine hafif bir çoğunluk var.

FPÖ ve ÖVP’de tablo tamamen farklı. FPÖ seçmenlerinin yalnızca yüzde 11’i pasaport verilmesinin gevşetilmesini destekliyor. ÖVP seçmenlerinde de destek yüzde 18 ile açıkça azınlıkta.

NEOS’ta görüşler bölünmüş durumda: Yüzde 29 destekliyor, yüzde 32 karşı çıkıyor – değerler istatistiksel hata payı içinde.

Yalnızca gençler çoğunlukla “Evet” diyor

Yaş grupları karşılaştırması özellikle dikkat çekici. 16–29 yaş grubunda yüzde 43’e karşı yüzde 31 ile ilk kez destek öne geçiyor. Diğer tüm yaş gruplarında ise reddiye oranı neredeyse yüzde 60.

Kadınlar ve erkekler arasında büyük farklar yok. Erkeklerin yüzde 24’ü, kadınların yüzde 23’ü fikre sıcak bakıyor. Ancak erkeklerde karşı çıkma oranı yüzde 57 ile, kadınlardaki yüzde 51’in üzerinde.

Eğitim düzeyi de rol oynuyor: Maturaya sahip olanların yüzde 30’u kolaylaştırmalardan yana. Maturası olmayanlarda bu oran yüzde 21. Karşı çıkanların oranı ise maturası olanlarda yüzde 48, olmayanlarda yüzde 57.

Kamuoyu araştırmacısı: Kuşku “şaşırtıcı değil”

Kamuoyu araştırmacısı ve siyaset uzmanı Peter Hajek, sonuçlara şaşırmadığını söylüyor: “Toplumun bu konudaki kuşkusu şaşırtıcı değil. Vatandaşlığa erişim uzun zamandır hem toplum hem de devlet tarafından kısıtlayıcı biçimde ele alınıyor,” diyor.

Bu konu klasik sağ–sol siyasal ekseni de yansıtıyor. Ancak 30 yaş altındakilerin “doğum yeri esasına dayalı vatandaşlığa belirgin biçimde daha fazla anlayış gösterdiği” dikkat çekiyor.

Siyasetten de net bir ret geliyor. Entegrasyon Bakanı Claudia Bauer [ÖVP] şunu vurguluyor: “Vatandaşlık bir otomatik süreç değildir ve olmayacaktır. Avusturya vatandaşlığı ancak başarılı bir entegrasyonun son adımı olabilir.”

Avusturyalı olmak isteyenlerin dili bilmesi, kurallara ve değerlere göre yaşaması, çalışma ve toplumsal katkıyla birlikte yaşamı güçlendirmesi gerektiğini söylüyor. Bu nedenle hükümet programında, özellikle Almanca bilgisi ile değerler ve kurallar konusunda kriterlerin daha da sıkılaştırılması konusunda uzlaşıldığını belirtiyor.

Bakan, demokrasi için bir tehlike görmediğini de ekliyor. Çocuklar için vatandaşlık başvurusu yapmak ebeveynlerin görevi. Bunun için, yetişkin başvurusunun yalnızca beşte biri maliyetinde olan kolaylaştırılmış bir başvuru yolu bulunuyor.

Tam otomatik doğumla vatandaşlık olan ülkeler

“Doğumla otomatik vatandaşlık” sistemi [jus soli] dünyada az sayıda ülkede tam olarak uygulanıyor. Çoğu ülkede ise sınırlı veya koşullu modeller var.

[Anne–babanın statüsüne bakılmadan, ülkede doğan herkes vatandaş olur]

Amerika kıtası ağırlıklı:

• ABD
• Kanada
• Meksika
• Brezilya
• Arjantin
• Şili
• Kolombiya
• Peru
• Bolivya
• Venezuela
• Uruguay
• Ekvador
• Guyana

Bu model özellikle göç ülkelerinde tarihsel olarak benimsenmiştir.

Sınırlı / koşullu doğumla vatandaşlık

[Doğum tek başına yetmez, ek şartlar aranır]

Avrupa

• Almanya: Çocuk doğduğunda ebeveynlerden biri en az 5 yıl yasal ikamet + süresiz oturum sahibiyse
• Fransa: Otomatik değil; çocuk belli yaşta başvurur veya uzun süre ülkede yaşamış olmalıdır
• Birleşik Krallık: Ebeveynlerden biri yerleşik statüye sahipse
• İrlanda: 2004’ten sonra sınırlandı; ebeveynlerin ikamet şartı var

Diğer

• Avustralya
• Yeni Zelanda
  → Benzer şekilde ebeveynlerin kalıcı oturum veya uzun süreli ikameti gerekir.

Hiç olmayan ülkeler

[Avusturya’nın da içinde olduğu grup]

• Avusturya
• İsviçre
• İtalya
• İspanya
• Yunanistan
• Danimarka
• Japonya
• Türkiye

Bu ülkelerde vatandaşlık esas olarak kan bağına [jus sanguinis] dayanır.

Özet [Avusturya bağlamı]

• Avusturya, ABD veya Kanada tipi otomatik sistemi uygulayan ülkeler arasında yer almıyor
• Avrupa’da genel eğilim:
  “Doğum + uzun süreli ikamet + entegrasyon”
• Tam otomatik sistem Avrupa’da istisna, kural değil.| ©DerVirgül