Viyana Havalimanı | Yolcular özel güvenlik tarafından elle aranabilir mi?

Avusturya Anayasa Mahkemesi [VfGH], uçağa biniş öncesindeki güvenlik kontrollerinin özel şirketlere devredilmesinin, yeterli düzeyde kamusal sorumluluk altında olduğu sürece hukuka uygun olduğuna hükmetti. Uçakla seyahat eden herkesin aşina olduğu bu kontroller, genellikle yoğunluk altında ve üniformalı personelin oldukça kararlı yönlendirmeleriyle gerçekleştiriliyor. Ancak bu personel polis değil, özel bir şirkete bağlı. Peki özel kişilerin yolcuları yönlendirmesi ve sık sık fiziksel olarak elle araması gerçekten hukuken mümkün mü?

Bu soruyla VfGH, 2023 yılında Viyana-Schwechat Havalimanı’nda Vienna International Airport Security GmbH çalışanı tarafından yapılan “elle güvenlik kontrolü”nden şikâyetçi olan bir yolcunun başvurusu üzerine ilgilendi. Yolcu önce Aşağı Avusturya Eyalet İdare Mahkemesi’ne başvurmuş, ancak oradan olumsuz yanıt almıştı. Bunun üzerine en yüksek yargı merciine gitti. Anayasa Mahkemesi [VfGH], ilk aşamada yolcunun anayasal itirazlarını haklı bularak yasaya ilişkin bir inceleme başlattı. Yaklaşık bir yıl sonra karar çıktı: “Anayasa Mahkemesi, inceleme kararında dile getirdiği [geçici] endişeleri artık sürdürmemektedir” [G 215/2024, V 131/2024].

Egemenlik görevleri devredildi

Temel mesele, güvenlik alanındaki egemenlik yetkilerinin devlet kurumlarından özel şirketlere ne ölçüde devredilebileceği. Havacılık Güvenliği Yasası’na göre, yolcuların güvenlik alanına girişinin; kıyafetlerinin, bagajlarının ve kişisel eşyalarının aranmasını kabul etmelerine bağlanması esasen güvenlik makamlarının yetkisinde. Yıllık en az 100.000 yolcuya sahip havalimanları, bu kontrolleri “güvenlik makamları adına” sağlamak zorunda. Bu ya kendi personeliyle ya da görevlendirilen bir şirket aracılığıyla yapılabiliyor.

VfGH daha önce, iç güvenliğin sağlanması gibi devlet yönetiminin çekirdek alanlarının özelleştirilmesinin anayasal ilkelere aykırı olabileceğine karar vermişti. Ancak havalimanlarındaki özelleştirilmiş güvenlik kontrolleri bu kapsamda sorun teşkil etmiyor. Mahkemeye göre burada söz konusu olan, yalnızca “basit-egemenlik” faaliyetleri. Gerçek zor kullanma yetkisi gerektiğinde yalnızca polis tarafından uygulanabiliyor. Hukuki sorumluluk ise güvenlik makamlarında kalıyor. Ayrıca bu makamların personel seçiminde de söz hakkı bulunuyor: Çalışanların, Aşağı Avusturya Eyalet Emniyet Müdürü ya da İçişleri Bakanı tarafından verilen, eğitim ve güvenlik soruşturmasını şart koşan, süreli yazılı bir onaya sahip olmaları gerekiyor.

Mahkemeye başvuru mümkün

Anayasa Mahkemesi’nin [VfGH] bu sınıflandırmasının bir sonucu olarak yolcular, bir kontrol sırasında haklarının ihlal edilip edilmediğini Eyalet İdare Mahkemesi’nde elbette dava konusu yapabiliyor. Bu süreci başlatan yolcu için de bu yol açık.| ©DerVirgül