Avusturya’da Salı gecesi gökyüzü sıra dışı bir doğa olayına sahne oldu

Geosphere Austria bünyesindeki Austrian Space Weather Office’in [Avusturya Uzay Hava Durumu Ofisi] Başkanı Christian Möstl, ülke genelinde “inanılmaz bir kutup ışığı” [Aurora borealis] gözlemlendiğini açıkladı. Olayın nedeni, Dünya’nın manyetik alanına çarpan son derece güçlü bir güneş fırtınası oldu.

Kuzey ışıkları özellikle Avusturya’nın batısında, açık havada net şekilde izlenirken, ışık kirliliğine rağmen Viyana’da da yer yer görülebildi.

Viyana’da zayıf da olsa gözlemlendi

Kırsal bölgelerde kuzey ışıkları çok daha belirgin şekilde görülürken, şehirlerde ışık kirliliği gözlemi zorlaştırdı. Buna rağmen Viyana’nın özellikle dış semtlerinde ve yüksek bölgelerinde gökyüzünde yeşil-mor renkli parıltılar fark edildi.

Rekor hız ve manyetik güç

Christian Möstl’ün Geosphere Austria adına yaptığı açıklamaya göre, güneş fırtınası Dünya yakınlarında 91 nanoTesla’lık olağanüstü bir manyetik alan şiddetine ulaştı. Bu değer, ortalamanın yaklaşık on katı ve uzay hava durumu ölçümlerinin başladığı 1995’ten bu yana [31 yıl] kaydedilen en yüksek seviye oldu.

Fırtına ayrıca saniyede 1.178 kilometre hızla ilerleyerek mevcut güneş döngüsünde Dünya’ya ulaşan en hızlı güneş fırtınası olarak kayda geçti.

Buna rağmen, beklenenin aksine en şiddetli jeomanyetik fırtına oluşmadı. Möstl’e göre bunun nedeni, fırtınanın iç manyetik alanının neredeyse tamamen kuzeye yönelmiş olmasıydı. Bu yönelim, Dünya’nın manyetik alanıyla güçlü bir etkileşimi engelledi. Eğer ters yönde olsaydı, 1989’dan bu yana – hatta muhtemelen 1921’den beri – görülen en güçlü jeomanyetik fırtına yaşanabilir, geniş çaplı elektrik kesintileri meydana gelebilirdi. Mevcut durumda ise bu gece, mevcut güneş döngüsünün en güçlü dört kutup ışığı olayından biri olarak kayıtlara geçti.

Gözlemcilerden dakika dakika anlatım

Salzkammergut Astronomi Çalışma Grubu Başkanı ve Gahberg Gözlemevi yöneticisi Erwin Filimon da APA’ya yaptığı açıklamada olayı ayrıntılı şekilde anlattı.
Filimon’a göre ilk kırmızı kutup ışıkları saat 21.30 civarında görüldü. Saat 22.00’den sonra yeşil ışıklar ortaya çıktı ve giderek güçlendi. 22.15 civarında ışıklar Kutup Yıldızı’nın hizasına kadar yükseldi. Saat 22.13’ten itibaren kırmızı ve yeşil ışıkların kesişiminde yatay, parlak yeşil-sarı bantlar belirdi. Saat 23.00’e doğru bu bantlar yeşil lekeler ve çizgisel yapılar haline geldi. 23.00’ten sonra ise parlaklık yavaş yavaş azaldı.

Güneş fırtınası önceden tahmin edildi

Avrupa Uzay Ajansı’na [ESA] ait “Solar Orbiter” uzay sondası, güneş fırtınasının gelişimi hakkında erken ve kritik veriler sağladı. Fırtına, Dünya’ya ulaşmadan önce yaklaşık 110 milyon kilometre mesafede sondanın yanından geçti. Bu sayede manyetik yapısı önceden analiz edilerek saatler öncesinden güvenilir bir tahmin yapılabildi.

Kutup ışıkları ve olası etkiler

Kutup ışıkları, Güneş’in yaklaşık 11 yıllık döngülerle değişen aktivitesinin bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Mevcut güneş döngüsü 2024’te zirveye ulaştı ve Möstl’e göre bu yoğun dönem 2026’ya kadar sürecek. Bu süreçte Güneş’ten kopan yüklü parçacıklar [koronal kütle atımları] yüksek hızlarla uzaya yayılıyor. Dünya’nın manyetik alanına ulaştıklarında ise hem görsel olarak etkileyici kutup ışıkları oluşabiliyor hem de teknik sistemler etkilenebiliyor.

Uzmanlara göre bu son olayda şu ana kadar uydular, navigasyon sistemleri veya elektrik şebekelerinde ciddi bir sorun tespit edilmedi. Ancak uydu tabanlı navigasyon sistemlerinde geçici aksaklıklar tamamen dışlanmıyor. Ayrıca jeomanyetik fırtına nedeniyle astronotlar ve kutup rotalarındaki uçuşlar için artan radyasyon değerleri bekleniyor.| ©DerVirgül