Söz Sizde | Kadınlar Neden Daha Az Kazanıyor? Rakamların Ötesindeki Gerçek

Aynı iş, farklı maaş: Birçok kişi için bu bir istatistik değil, günlük hayatın gerçeği. Ücret şeffaflığı, karanlıkta kalan noktaları aydınlatmayı ve “Gender Pay Gap” olarak bilinen cinsiyete dayalı ücret farkını azaltmayı hedefliyor. Peki yalnızca rakamları açıklamak yeterli mi? Yoksa sessizce eşitsizliği yeniden üreten bir sistemi değiştirmek için daha fazla cesaret mi gerekiyor?

Avrupa Birliği Ücret Şeffaflığı Direktifi’nin en geç 7 Haziran 2026’ya kadar ulusal hukuka aktarılması gerekiyor. Birlik hukuku bunu zorunlu kılıyor. Ancak Avusturya’da henüz somut bir yasa tasarısı bulunmuyor.

Buna rağmen şirketler için temel yükümlülükler şimdiden netleşmiş durumda:

• Gelecekte şeffaf ve objektif şekilde gerekçelendirilmiş ücret yapıları gerekecek.
• Eşdeğer işteki maaş farkları, örneğin nitelik veya deneyimle açıklanabilir olmak zorunda olacak.
• Çalışanlar, benzer pozisyonlardaki ortalama maaşlar hakkında bilgi talep edebilecek ve gelirleri hakkında açıkça konuşabilecek.
• İş ilanlarında yalnızca asgari ücret değil, maaş aralıkları belirtilecek.
• Şirket büyüklüğüne bağlı olarak düzenli ücret raporları zorunlu olacak. Açıklanamayan yüzde 5’ten fazla ücret farkı tespit edilirse önlem alınması gerekecek.

İhlallerde tazminat ve yaptırımlar gündeme gelebilecek.

Ücret Farkı Ne Kadar?

Stepstone Maaş Raporu’na göre Avusturya’da düzeltilmemiş cinsiyete dayalı ücret farkı yüzde 12,5 seviyesinde. Tam zamanlı çalışan kadınlar 2024’te erkeklerden yıllık ortalama yaklaşık 7.250 Euro daha az brüt gelir elde etti. Bu hesaplamada sektör, pozisyon veya deneyim gibi yapısal faktörler dikkate alınmıyor.

Düzeltilmiş ücret farkı ise yüzde 6,3; bu da yıllık yaklaşık 3.300 Euro’luk bir fark anlamına geliyor. Genel eğilim aşağı yönlü: Kadınların eğitim seviyesinin artması, çocuk sahibi olma yaşının yükselmesi ve iş deneyiminin artması farkın kademeli olarak azalmasına katkı sağlıyor.

Business and Professional Women Austria [BPW] verilerine göre ise tam yıl ve tam zamanlı çalışan bir kadın ortalama yüzde 11,6 daha az kazanıyor. Bu da yılda yaklaşık altı haftalık “ücretsiz çalışma” anlamına geliyor. Bu nedenle “Equal Pay Day” bu yıl 11 Şubat’a denk geldi.

Arbeiterkammer Oberösterreich ise ortalama gelire dayanarak bu farkı 57 günlük “ücretsiz çalışma” olarak hesaplıyor. BPW’ye göre fark son dönemde yüzde 12,2’den 11,5’e geriledi. Ancak düşüş hızı yılda 0,7 puan olarak kalırsa tam ücret eşitliğine ancak 2043’te ulaşılabilecek.

Siyaset Ne Diyor?

Siyasi partiler, bu farkın kabul edilemez olduğu konusunda hemfikir. Daha fazla ücret şeffaflığından çocuk bakımının genişletilmesine ve kadınların yoğun olduğu mesleklerde daha iyi ücretlendirmeye kadar çeşitli öneriler gündemde.

Die Grünen ilerleme eksikliğini sert biçimde eleştirirken, FPÖ de kendi önerilerini sundu.

Ekonomik liberal düşünce kuruluşu Agenda Austria’dan Carmen Treml’e göre ise ayrımcılık, ücret farkının yalnızca küçük bir bölümünü açıklıyor. Asıl belirleyici olan kadın ve erkeklerin farklı meslekleri tercih etmesi ve kariyer kesintileri. Yalnızca maaş farklarına odaklanmak bu nedenle yetersiz kalıyor; gelir uçurumu meslek seçimi aşamasında başlıyor.

Emeklilikte Uçurum Daha Büyük

Gelirlerde kısmi iyileşme görülse de yaşlılık döneminde tablo daha çarpıcı. OECD’nin “Pensions at a Glance” raporuna göre kadınların emekli maaşları erkeklerden ortalama yüzde 25 daha düşük. Avusturya’da bu fark yüzde 35’in üzerinde ve uluslararası karşılaştırmada en yüksek oranlardan biri.

Başlıca nedenler çocuk bakımı veya bakım hizmetleri için verilen kariyer araları. Beş yıllık bir ara, OECD ortalamasında emekli maaşını yaklaşık yüzde 5 azaltırken, Avusturya’da bu oran yüzde 10’un üzerine çıkıyor.

Şeffaflık Çare mi?

Gelirlerin genellikle özel kabul edildiği Avusturya’nın aksine, Norveç’te gelir, servet ve vergi ödemeleri kamuya açık. Bu kapsamlı şeffaflık, gelir dağılımına ilişkin net veriler sağlıyor. Ancak buna rağmen Norveç, cinsiyete dayalı ücret farkında Avrupa ortalamasında yer alıyor. Eurostat verilerine göre erkekler 2023’te saat başına kadınlardan ortalama yüzde 12,8 daha fazla kazandı.

Tüm bunlar ne anlama geliyor? Her gün işini yapan ama yine de daha az değer gördüğünü hisseden çalışanlar için mesele artık yalnızca rakam değil; adalet, takdir ve güven meselesi.

Şeffaflık kulağa basit bir çözüm gibi geliyor. Peki yalnızca açıklık, bu yaraları kapatabilir mi? Adil ücret yalnızca bir slogan olarak mı kalacak, yoksa gerçek olacak mı?

Söz Sizde

• Zorunlu ücret raporları ve bilgi edinme hakkı, Avusturya’da cinsiyete dayalı ücret farkını kalıcı biçimde azaltabilir mi?
• Haksız ücret aldığını hisseden ama kanıtı olmayan ve sormaya çekinen çalışan üzerinde bunun etkisi ne olur?
• Şeffaflık tartışması, asıl sorunu [rol kalıpları, yarı zamanlı çalışma tuzağı, kadınların düşük ücretli sektörlerde yoğunlaşması] gölgede mi bırakıyor?
• Bir işletme ne kadar açıklığı kaldırabilir? Fazla gizlilik güveni ne kadar aşındırır?
• Gerçek anlamda eşit işe eşit ücret için başka hangi siyasi ve toplumsal adımlar gerekli?

Görüşlerinizi paylaşın. | ©DerVirgül