Uluslararası suçla mücadelede en tehlikeli açık – ve Avusturya’nın buna yaklaşımı

Otoriter rejimler ve bu ülkelerden bazı özel kişiler, hoşlarına gitmeyen kişileri etkisiz hale getirmek için Interpol’ü kötüye kullanıyor. Bunun için aslında suç takibini kolaylaştırmak ve hızlandırmak amacıyla geliştirilen bir aracı giderek daha fazla kullanıyorlar. Moskova, Viyana ve New York arasında yürütülen “Die Presse” gazetesinin araştırmasının ikinci bölümü.

“Presse” gazetesinin, otoriter devletlerin uluslararası arama ağı Interpol’ü muhaliflerini hedef almak için kullandığını – üstelik Avusturya’da da – ortaya çıkarması büyük yankı uyandırmıştı. Aradan sadece iki buçuk hafta geçti. Ancak yeni araştırmalar, Interpol içinde çok daha büyük ve tehlikeli bir suistimal kapısının bulunduğunu gösteriyor.

Red Notice’lar

Hatırlatmak gerekirse: Bir önceki haberde, otoriter devletlerin “Red Notice” olarak adlandırılan sistemi kötüye kullanarak rejim muhaliflerini takip ettiği ortaya konmuştu. Bu sistem, 196 üye ülkeden oluşan polis ağı içinde, hakkında ulusal yakalama kararı bulunan bir kişinin bulunması ve geçici olarak tutuklanarak iade edilmesi talebini içeren bir bildirim anlamına geliyor.

“Diffusion” sistemi

Ancak Interpol, Red Notice dışında “Diffusion” adı verilen başka bir arama bildirimi türüne de izin veriyor. Aslında süreci hızlandırmak ve bürokrasiyi azaltmak için tasarlanan bu sistem, suistimal riskini ciddi şekilde artırmış durumda.

Avusturyalı Avukat Gregor Rathkolb, “Interpol Diffusion’ları uluslararası ceza takibinin en az denetlenen ve bu nedenle en tehlikeli araçlarından biri” diyor.

Ön denetim yok

Diffusion sistemi, Red Notice’tan farklı işliyor. En önemli fark, Red Notice’ların Interpol’ün Lyon’daki genel sekreterliği tarafından önceden hukuki denetime tabi tutulması. Diffusion’lar ise üye ülkelerin ulusal birimleri arasında doğrudan gönderiliyor ve denetim sonradan yapılıyor.

Avusturya Federal Kriminal Dairesi’nden Christa Bauer’e göre, bu durum ciddi açıklar yaratıyor. Çünkü Diffusion bildirimleri gerçek zamanlı işleniyor, daha az şeffaf ve bu nedenle hedef alınan kişinin hukuki güvenceleri daha sınırlı oluyor. Rathkolb’a göre bu eksiklik, devletlerin sistemi amaç dışı kullanmasına kapı açıyor.

Kötüye kullanım biçimleri

Rathkolb, bu suistimalleri üç başlıkta topluyor:

• Yurtdışındaki muhaliflerin siyasi olarak hedef alınması
• Red Notice başvurusu reddedildiğinde bunun dolanılması
• Ekonomik çıkarların, hatta sivil hukuk anlaşmazlıklarının bile Interpol üzerinden yürütülmesi

Özellikle Körfez ülkelerinde borç meselesinin bile Interpol’e taşınabildiğine dikkat çekiliyor.

Artan kullanım

Washington’da çalışan Avukat Yuriy Nemets’e göre Diffusion kullanımı hızla artıyor ve yakında Red Notice’ları geçebilir. Nemets, Interpol sisteminden bir kişinin çıkarılmasının çoğu zaman çok zor olduğunu ve sistemde ciddi hukuki boşluklar bulunduğunu belirtiyor.

Listeye girmenin sonuçları

Interpol listesine girmenin sonuçları ağır:
Seyahat özgürlüğünün kısıtlanmasının yanı sıra banka hesaplarının kapatılması, vize iptalleri, iltica başvurularının reddi ve kariyerlerin sona ermesi gibi sonuçlar doğurabiliyor.

Sınır ötesi baskı yöntemleri

Interpol’ün kötüye kullanımı, otoriter rejimlerin kullandığı tek yöntem değil. Gözetim, şantaj, hatta kaçırma ve suikast gibi yöntemler de kullanılıyor. Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın 2018’de İstanbul’da öldürülmesi buna örnek gösteriliyor.

Reformlar

Interpol, 2016 ve 2017’de yaptığı reformlarla kötüye kullanımı azaltmayı hedefledi. ABD Adalet ve Dışişleri Bakanlıklarının 2023 tarihli raporuna göre bu tür suistimaller azalmış durumda. Avusturya makamları da gelen talepleri ek kontrollerden geçirdiklerini belirtiyor.

Avusturya’nın yaklaşımı

Avusturya, Interpol’ü tamamen reddetmese de özellikle Avrupa içinde önceliği Schengen sistemi ve Europol’e veriyor. Interpol ise genellikle ikinci aşamada devreye giriyor.

Avusturya’nın dünya genelinde aradığı kişi sayısı açıklanmazken, kamuya açık “en çok arananlar” listesinde şu anda dört isim bulunuyor: Tibor Foco, Mariana Mijailovic, Martin Josef Schabel ve Radoje Zvicer.|© DerVirgül