Çalışsan da çalışmasan da maaş | Avusturya buna hazır mı?

Herkese her ay düzenli bir para ödemesi – hiçbir şart olmadan, hiçbir karşılık beklenmeden. Kimileri için koşulsuz temel gelir, daha fazla özgürlük ve daha az yoksulluk için radikal bir adım. Kimileri için ise devleti zorlayabilecek pahalı bir hayal. Bu model Avusturya için yeni bir sosyal temel mi olur, yoksa riskli bir deney mi?

Hükümet programında planlanan sosyal yardım reformuna ilişkin tartışmalar, çocuk yardımlarının kademeli olarak düzenlenmesi meselesini de kapsıyor – yani üçüncü veya dördüncü çocuktan itibaren daha düşük ödemeler yapılması [azalan oranlar].

Sosyal İşler Bakanı Korinna Schumann [SPÖ], gelecekte çok çocuklu ailelerin çok yüksek sosyal yardım almasının önüne geçmek istiyor. Bu tartışmayı tetikleyen ise bazı yüksek ödemeli münferit vakalar oldu; örneğin yaklaşık 9.000 Euro aylık yardım alan kalabalık bir aile. Schumann, reformu ÖVP ve Neos ile birlikte hayata geçirme konusunda iyimser olduğunu belirtirken, yapılacak düzenlemelere rağmen kimsenin “tamamen dibe düşmemesi” gerektiğini vurguluyor.

Ancak mevcut sistemde bazı ayarlamalar yapılırken, daha temel bir soru da gündeme geliyor: Sosyal yardımların mantığını baştan aşağı yeniden düşünmek daha doğru olmaz mı? Tek tek ödemeleri sınırlamak ve karmaşık biçimde düzenlemek yerine, herkesin eşit şekilde faydalandığı bir sistem kurulsa ne olurdu?

Bir düşünün: Her ay hesabınıza otomatik olarak bir miktar para yatırılıyor. Çalışıyor olmanız, okuyor olmanız, çocuk bakmanız ya da işe ara vermiş olmanız fark etmiyor. Başvuru yok, gelir testi yok, bürokrasi yok. İşte koşulsuz temel gelir [BGE] fikri tam olarak bunu vaat ediyor: İnsanlara sadece toplumun bir parçası oldukları için verilen bir gelir. Bu model Avusturya’da da işe yarayabilir mi?

Bu tartışma Avusturya için aslında yeni değil. Daha 2019 yılında bir halk girişimi, herkese aylık 1.200 Euro verilmesini talep etmişti; finansman ise finansal işlem vergisiyle sağlanacaktı. O dönemde eleştirmenler yüksek maliyetlere ve işgücü piyasasında oluşabilecek olumsuz teşviklere dikkat çekmiş, “Temel gelir bizi fakirleştirir” uyarısında bulunmuştu. Destekleyenler ise temel gelirin bürokrasiyi azaltabileceğini, yoksulluğu düşürebileceğini ve insanlara hayatlarını daha özgürce şekillendirme imkânı sunacağını savunmuştu.

Bazı öneriler ise nakit ödeme yerine temel hizmetlere odaklanıyor. Örneğin herkes için kreş veya tam gün okul hakkı, ulaşım güvencesi, adil koşullarda anlamlı bir işe erişim garantisi ya da enerjiye erişimin temel hak olarak tanınması gibi modeller tartışılıyor.

Kanada’daki “Mincome” gibi uluslararası deneyler, temel gelir alan insanların çalışmayı bırakmadığını, ancak daha az stresle ve daha fazla özgürlükle çalıştığını gösterdi. Finlandiya’da yapılan daha yeni bir deneyde ise katılımcıların, temel gelir almayan işsizlere kıyasla kendilerini daha sağlıklı, daha istikrarlı ve daha umutlu hissettikleri ortaya çıktı.

Bu tartışma aslında temel bir soruya dayanıyor: Devlet ne kadar sosyal güvence sağlamalı ve bunu hangi şekilde yapmalı? Artan yaşam maliyetleri, iş gücü piyasasındaki belirsizlikler ve teknolojik dönüşüm çağında bu konu yeniden önem kazanıyor.

Koşulsuz temel gelir yalnızca sosyal sistemi değil, aynı zamanda çalışma, emek ve toplumsal sorumluluk anlayışımızı da değiştirebilir. Peki herkese devlet tarafından para verilmesi gerçekten işe yarar mı, yoksa bütçeyi ve toplumu zorlayan bir model mi olur? Sonuçta çözdüğünden daha fazla sorun mu yaratır?| ©DerVirgül