Bir Viyana derbisi sohbeti: Futbolun hafızasında kalanlar

| Adem Hüyük  

Dün akşam FK Austria Wien, İsrail temsilcisi Beitar Jerusalem ile Viyana’da karşı karşıya geldi ve mücadeleden galip ayrılarak tur atladı. 

Karşılaşma öncesinde yaklaşık bin kişilik Beitar Jerusalem taraftar grubunun Viyana’ya geleceği bilgisi nedeniyle güvenlik önlemleri artırılmıştı. Bu nedenle gazeteciler, olası gelişmeleri takip etmek üzere Favoriten’e konuşlandı. 

Biz de aynı düşünceyle bir dostumuzun restoranının bahçesinde beklemeye başladık. 

Maçın sona ermesinin ardından Austria Wien formalı taraftarlar yanımızdan geçmeye başladı. Sıcak kanlı olduğunu düşündüğüm bir kadın taraftara yaklaşarak maçın sonucunu ve İsrailli taraftarların durumunu sordum. 

Kadın ve beraberindeki taraftarlar, kayda değer herhangi bir olay yaşanmadığını söyledi. 

Ancak yine tutamadığım çenem yüzünden sohbet bir anda FK Austria Wien ile SK Rapid Wien arasındaki ezeli rekabete geldi. 

Ben,  Austria Wien’in kuruluşunda Yahudi burjuvazisinin ve iş insanlarının önemli bir rol oynadığını, Rapid Wien’in ise işçi sınıfıyla güçlü bağlara sahip olduğunu anlattım. Bu nedenle Rapid taraftarıyım dedim.  

Susturana aşkolsun, devam ettim… 

Sevindirici olan ise karşımdaki kadının bu tarihe oldukça hâkim olmasıydı. Hatta benim bilmediğim pek çok ayrıntıyı, gazeteciyim diye benimle paylaşmaya başladı. 

Derken konu, yakın zamanda Viyana’nın 1. bölgesindeki heykeli kaldırılan eski Viyana Belediye Başkanı Karl Lueger’e geldi. 

Kadın, benim 2024 yılında Der Virgül’de kaleme aldığım bir yazıda aktardığım ve Karl Lueger’e atfedilen şu sözleri hatırlattı: 

**’Viyana’da, Austria Wien futbol takımı ile o sıralarda “birlikte imparatorluk” oldukları Macaristan’ın bir takımı maç yapıyordu. Viyana kentine 1897’de Yahudi karşıtı bir söylemle belediye başkanı seçilen Dr. Karl Lueger maç sırasında Viyanalıları alkışlayınca, etrafındakiler ona, alkışladığı takımın bir Yahudi takımı olduğunu hatırlattılar. Karl Lueger, istifini bozmayarak şu yanıtı verdi: “Hiç önemi yok, kimin Yahudi olduğuna ben karar veririm!”  

Sözün geçtiği hikâyede, Viyana’da Austria Wien’in oynadığı bir maç sırasında dönemin Belediye Başkanı Karl Lueger’in takımı alkışladığı, çevresindekilerin ise alkışladığı takımın Yahudi oyuncular ve yöneticilerle bağlantılı olduğunu hatırlattığı anlatılıyor. Lueger’in buna bu sözlerle karşılık verdiği aktarılıyor. 

Bugün tarihçiler açısından bu tür anekdotların kaynaklarının ayrıca sorgulanması gerektiğini biliyoruz. Ancak hikâyenin kendisi bile dönemin Viyana’sındaki antisemitizmi ve futbolun bu toplumsal atmosferden bağımsız olmadığını göstermesi açısından dikkat çekici. 

Sohbet boyunca en çok dikkatimi çeken ise başka bir şeydi. 

Karşımda Austria Wien taraftarı olduğunu açıkça söyleyen bir kadın vardı. Fakat geçmişteki Yahudi düşmanlığını, günümüzdeki herhangi bir topluluğa karşı önyargıya dönüştürmeden konuşuyordu. 

Futbol konuşuyorduk. 

Tarihi konuşuyorduk. 

Kulüplerin geçmişini konuşuyorduk. 

Ama bunu ırkçılığın ve ayrımcılığın tuzağına düşmeden yapıyorduk. 

Belki de futbolun en güzel taraflarından biri tam da bu. 

Rakip olabilirsiniz. 

Farklı siyasi düşüncelere sahip olabilirsiniz. 

Hatta farklı kimliklerden gelebilirsiniz. 

Ama karşınızdakini insan olarak görmeyi başardığınız sürece, bir futbol maçı hiç beklemediğiniz bir anda güzel bir tarih sohbetine dönüşebilir. 

Austria Wien taraftarı olduğunu söyleyen o kadın taraftar; sen gerçekten çok güzel bir insansın. 

Bana sadece futbolu değil, hafızanın nasıl taşınabileceğini ve geçmişle yüzleşmenin ayrımcılığa düşmeden de mümkün olduğunu bir kez daha hatırlattın. 

Teşekkür ederim. 

Viyana Derbisinin 110 Yılı  

Austria Wien – Rapid Wien derbisi, yalnızca Avusturya’nın değil, Avrupa futbolunun da en köklü rekabetlerinden biri. 

İki takımın ilk karşılaşmalarının üzerinden 110 yılı aşkın zaman geçti. Ancak bu rekabetin hikâyesi yalnızca futbol sahasında yaşananlardan ibaret değil. Viyana’nın sosyal, siyasi ve hatta yakın Avrupa tarihinden önemli izler taşıyor. 

Avrupa’nın en eski derbilerinden biri 

Austria Wien ile Rapid Wien arasındaki rekabet 1911 yılına kadar uzanıyor. 

Derbinin, Glasgow’daki Celtic–Rangers rekabetinin ardından Avrupa’nın en eski derbilerinden biri olduğu kabul ediliyor. 

İki kulüp arasındaki rekabetin ilk dönemlerinde sosyal farklılıklar da önemli bir rol oynuyordu. 

Rapid Wien, Avusturya’nın ilk işçi kökenli futbol kulüplerinden biri olarak öne çıkarken, Austria Wien daha çok burjuva ve şehirli kesimlerle özdeşleşiyordu. 

Bu nedenle Viyana derbisi zamanla yalnızca iki futbol takımının değil, farklı sosyal çevrelerin de rekabetine dönüştü. 

Tarihte benzersiz bir derbi: Torino 1925 

Viyana derbisinin en sıra dışı bölümlerinden biri 1925 yılında yaşandı. 

İtalyanlar, iki Viyana takımını kendi ülkelerinde karşı karşıya gelmeye davet etti. Karşılaşma Torino’da yaklaşık 50 bin seyircinin önünde oynandı. 

Rapid Wien, Austria Wien’i 1-0 mağlup etti. 

Bugün iki ezeli rakibin başka bir ülkede böylesine büyük bir seyirci kitlesi önünde karşı karşıya gelmesi, derbinin tarihindeki en ilginç olaylardan biri olarak hatırlanıyor. 

Nazi dönemi: Austria Wien’in en karanlık yılları 

13 Mart 1938’de Nazi Almanyası’nın Avusturya’yı ilhak etmesi, Austria Wien’in tarihinde büyük bir kırılma yarattı. 

Kulübün yönetiminde ve kadrosunda çok sayıda Yahudi bulunuyordu. Nazi rejiminin iktidara gelmesiyle birlikte kulübün yöneticileri ve oyuncuları baskı gördü; bazıları sürgüne gitmek zorunda kaldı, bazıları ise toplama kamplarına gönderildi. 

Kulübün mal varlıklarına da el konuldu. 

Austria Wien’in adı Nazi döneminde SC Ostmark olarak değiştirilmek istendi ve kulüp eski kimliğinden uzaklaştırıldı. 

Rapid Wien ise Nazi dönemindeki “Großdeutsche Meisterschaft” adı verilen Büyük Almanya şampiyonasında önemli başarılar elde etti. Rapid, 1941 yılında Schalke 04’ü 4-3 yenerek bu şampiyonluğu kazandı. 

Ancak bu durum iki kulübün tarihini basit biçimde “biri iyi, diğeri kötü” şeklinde değerlendirmeye izin vermiyor. Her iki kulübün de Nazi dönemiyle ilişkisi, farklı oyuncuların, yöneticilerin ve taraftarların kişisel hikâyeleri üzerinden daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. 

Savaş sonrasında yeniden ayağa kalktılar 

1. Dünya Savaşı’nın ardından her iki kulüp de yeniden Avusturya futbolunun en önemli takımları arasında yer aldı.

Bugün Austria Wien ile Rapid Wien arasındaki rekabet, Avusturya futbolunun en büyük klasiklerinden biri olarak devam ediyor. 

Derbi tarihindeki unutulmaz skorlar 

Bazı karşılaşmalar, skorları nedeniyle tarihe geçti: 

• 1916: Rapid Wien – Austria Wien 9-0 

• 1942: Rapid Wien – Austria Wien 10-1 

• 1969: Austria Wien – Rapid Wien 6-0 

Gol düellolarının öne çıktığı bazı karşılaşmalar ise şöyle: 

• 1929: Austria Wien – Rapid Wien 8-4 

• 1950: Rapid Wien – Austria Wien 7-5 

“Yüzyılın derbisi”: 2018 

1. yüzyılın en unutulmaz Viyana derbilerinden biri ise 2018 yılında oynandı. 

Austria Wien, Rapid Wien’i 6-1 mağlup etti. 

Maçın temposu, golleri ve tribün atmosferi nedeniyle karşılaşma Austria taraftarları tarafından uzun süre “Yüzyılın derbisi” olarak anıldı. 

Kırmızı kartların damga vurduğu derbi 

Viyana derbisinin tarihindeki en sıra dışı karşılaşmalardan biri de 1930’lu yıllarda oynandı. 

Austria Wien’in Rapid Wien’i 5-0 mağlup ettiği karşılaşmada Rapid Wien’den çok sayıda oyuncunun oyundan atılması nedeniyle maç tamamlanamadı. 

Bu karşılaşma, iki takım arasındaki rekabetin yalnızca futbol kalitesiyle değil, zaman zaman yaşanan sertlik ve gerilimle de şekillendiğini gösteren örneklerden biri olarak tarihe geçti. 

Bir futbol maçından çok daha fazlası 

Viyana derbisinin geçmişinde yalnızca goller ve şampiyonluklar yok. 

Bir dönem Avusturya’daki sınıfsal farklılıklar, ardından Nazi diktatörlüğü, Yahudi futbolcuların ve yöneticilerin yaşadığı zulüm, savaş ve savaş sonrası yeniden yapılanma da bu rekabetin tarihine işlendi. 

Bu nedenle Austria Wien–Rapid Wien derbisi, bir futbol karşılaşmasından çok daha fazlasını anlatıyor. 

Karl Lueger ve unutulmayan söz 

Viyana futbol tarihine ilişkin anlatılan hikâyelerden biri de 19. yüzyılın sonlarına uzanıyor. 

1897’de Viyana Belediye Başkanı seçilen ve antisemitik siyasi söylemleriyle tanınan Karl Lueger hakkında anlatılan bir hikâyeye göre, Viyana’da bir maç sırasında seyircilerin alkışladığı takımın Yahudi kimliği nedeniyle çevresindekiler Lueger’e tepki gösterir. 

Lueger’in buna şu sözlerle karşılık verdiği anlatılır: 

“Hiç önemi yok, kimin Yahudi olduğuna ben karar veririm!” 

Bu sözün farklı kaynaklarda farklı biçimlerde aktarıldığını da belirtmek gerekir. Ancak hikâye, dönemin antisemitik siyasi atmosferini ve Viyana’nın karmaşık tarihini anlatan çarpıcı bir anekdot olarak futbol tarihine girmiştir. 

Bugün Viyana derbisine baktığımızda ise bütün bu tarih, 90 dakikalık bir futbol maçının arkasında duruyor. 

Rapid Wien ve Austria Wien sahaya çıktığında yalnızca iki takım karşı karşıya gelmiyor; 110 yılı aşan bir futbol, şehir ve toplum tarihi de yeniden sahneye çıkıyor. 

2021’de Virgül’de yayımladığımız bu yazıyı, Viyana derbisinin yeniden gündeme geldiği bugün yeniden okurlarımızla paylaşıyoruz.| ©DerVirgül