60 Yıllık Göçün Ardından: Sayın Büyükelçi, Size Bir Sorum Olacakt

| Adem Hüyük

Viyana Yunus Emre Enstitüsü, 20 Kasım’da Türkiye’nin Viyana Başkonsolosu, Büyükelçi Ece Öztürk’ün katılımıyla “Almanya ve Avusturya’da Türk Toplumunun Dünü Bugünü” başlıklı bir konferans düzenliyor.

Birkaç gün önce Der Virgül’de “Özeleştiri Zamanı | 60 Yıllık Göçün Ardından Kendimize Bakmak” başlıklı bir yazı yayımladım.

Konuların birbirine yakınlığı dikkatimi çekti. Elbette bunun bir tesadüf olması mümkün. Zaten önemli olan konferansın ne zaman planlandığı değil, 60 yıllık göçün ardından hangi soruların sorulacağı.

Sağlık ve çalışma koşullarım nedeniyle konferansa katılıp katılamayacağımı henüz bilmiyorum.

Ama katılabilirsem Sayın Ece Öztürk’e bazı sorular yöneltmek isterim.

Önce bir noktayı açıklığa kavuşturayım.

Bu soruların kişisel bir eleştiri olarak anlaşılmasını istemem. Sayın Öztürk’ün Almanya’daki diplomatik görevlerini ve Türkiye kökenli toplum üzerine akademik çalışmalarını önemsiyorum.

Çünkü konuşacağımız mesele kişilerden çok daha büyük.

Altmış yıllık göçün ardından Avrupa’daki Türkiye kökenli toplum nereye geldi ve bu süreçte Türkiye’nin sorumluluğu neydi?

Almanya ile Avusturya arasında neden fark var?

1989 yılından beri Avusturya’da yaşıyorum.

Gazetecilik yaşamımın bir döneminde Berlin’de de bulundum. Almanya ve Avusturya’daki Türkiye kökenli toplumları yalnızca istatistikler üzerinden değil, gündelik yaşamın içinde gözlemleme fırsatım oldu.

Yıllardır savunduğum bir görüş var:

Almanya’daki Türkiye kökenli toplum, özellikle kültürel dönüşüm ve siyasi katılım bakımından Avusturya’dakinden farklı bir gelişim süreci yaşadı.

Bu farkı yaklaşık 20 yıllık bir toplumsal gelişim farkı olarak değerlendiriyorum. Elbette bu, bütün alanlarda bilimsel olarak ölçülmüş bir süre değil; uzun yıllara dayanan saha gözlemlerimin bir sonucu.

Burada asimilasyon kavramına da değinmek gerekiyor.

Ben doğal kültürel dönüşümle baskı yoluyla gerçekleştirilen asimilasyonu birbirinden ayırıyorum.

Türkiye’den dün gelen bir insan bile Avusturya’ya yerleştiği andan itibaren değişmeye başlar.

Almanca öğrenir. Yeni bir hukuk düzeniyle tanışır. Farklı çalışma ilişkilerine, toplumsal kurallara ve yaşam biçimlerine uyum sağlar.

Bu değişim kaçınılmazdır.

Ben buna doğal asimilasyon diyorum. Akademik literatürde kültürleşme ve toplumsal uyum kavramlarıyla da açıklanan bir süreçten söz ediyorum.

İnsan yaşadığı toplumdan etkilenir.

Bunda korkulacak bir şey yoktur.

Ancak Avrupa’daki Türkiye kökenli toplumun bazı kesimlerine yıllarca bu değişimin kimlik kaybı olduğu anlatıldı.

1970’lerden itibaren Türkiye’deki siyasi, dinî ve ideolojik ayrışmalar da göçmenlerle birlikte Avrupa’ya taşındı.

Bazı örgütlenmeler, yaşanılan toplumla kültürel yakınlaşmayı dinî veya millî kimliğin zayıflaması olarak sundu.

Bu yaklaşımın ne ölçüde etkili olduğu ayrıca araştırılmalıdır. Ancak toplumun bir bölümünde uyum ile kimliğini koruma arasında gereksiz bir karşıtlık oluşturulduğunu yıllarca gözlemledim.

Oysa insan hem Türkçe konuşabilir hem Almancayı öğrenebilir.

Hem kendi kültürünü koruyabilir hem Avusturya’nın demokratik yaşamının bir parçası olabilir.

Peki Ankara bu süreçte neredeydi?

Asıl sormak istediğim soru burada başlıyor.

Türkiye Cumhuriyeti, Avrupa’daki vatandaşlarına yıllardır yaşadıkları ülkelerin vatandaşlığını almalarını, demokratik haklarını kullanmalarını ve siyasi hayata katılmalarını tavsiye ediyor.

Bu yaklaşımı önemsiyorum.

Nitekim önceki Viyana Başkonsolosu Mert Bey’in görev döneminde bu çağrıların sık sık tekrarlandığına tanık oldum.

Dernek ziyaretlerinde Türkiye kökenli Avusturya vatandaşlarına sandığa gitmeleri, demokratik haklarını kullanmaları ve Avusturya siyasetinde yer almaları gerektiğini anlatıyordu.

Belirli bir partiye değil, demokratik katılıma teşvik ediyordu.

Bu ayrım önemlidir.

Önceki Büyükelçi Ozan Ceyhun’la da gazetecilik yaşamım boyunca birçok konuda anlaşmazlık yaşadım. Kendisini eleştirdiğim yazılar yayımladım.

Ancak hakkını teslim etmek gerekir.

Ozan Ceyhun döneminde Türkiye’nin diplomatik temsilinin Avusturya siyasetindeki görünürlüğü oldukça yüksekti.

Avusturyalı siyasetçilerle, eyalet yöneticileriyle ve kamu kurumlarıyla kurduğu temasları haberleştirmeye zaman zaman yetişemiyordum.

Bu temasların her birinin ne kadar sonuç ürettiği ayrıca değerlendirilebilir.

Ama diplomatik görünürlüğün toplumun kamuoyundaki varlığı açısından önemli olduğunu düşünüyorum.

Bugün aynı hareketliliği gözlemlemiyorum.

Bu, mevcut diplomatik temsilcilerin hiçbir çalışma yapmadığı anlamına gelmez. Ancak geçmişle bugün arasındaki görünürlük farkı, gazetecilik açısından araştırılmaya değer.

Diaspora kimin için var?

2010 yılında kurulan Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı [YTB], Türkiye’nin diaspora politikalarında yeni bir kurumsal dönemin başlangıcı oldu.

YTB ile geçmişte benim de yakın çalışmalarım ve temaslarım oldu.

Belgesel çalışmalarım kapsamında destek gördüm. Kurumun bazı faaliyetlerini yakından tanıma fırsatı buldum.

Dolayısıyla meseleye yalnızca dışarıdan bakmıyorum.

Türkiye’nin yurt dışındaki vatandaşlarıyla kültürel bağlarını sürdürmesi anlaşılabilir ve meşru bir politikadır.

Ancak burada cevaplanması gereken bir soru bulunuyor:

Avrupa’daki Türkiye kökenli toplum, yaşadığı ülkenin bağımsız bir siyasi aktörü olarak mı görülüyor, yoksa Ankara’nın diaspora politikasının bir parçası olarak mı?

Bu iki yaklaşım her zaman birbirine karşıt değildir.

Fakat Türkiye kökenli Avusturyalıların kendi siyasi öncelikleriyle Ankara’nın beklentileri farklılaştığında hangisi esas alınacaktır?

Örneğin Viyana’da yaşayan bir Türkiye kökenli Avusturya vatandaşının önceliği konut sorunu, eğitim, işsizlik veya ayrımcılık olabilir.

Bu insanın siyasi tercihlerini belirlemesi gereken, yaşadığı toplumdaki ihtiyaçları ve kendi özgür iradesidir.

Türkiye ile kültürel bağlarını koruması, Ankara’nın siyasi önceliklerini benimsemek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Sayın Büyükelçi, size sorum şu:

Almanya ve Avusturya’daki Türkiye kökenli toplumların siyasi katılım düzeyleri arasındaki farklılıkları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bu farklılıkların ortaya çıkmasında yalnızca iki ülkenin entegrasyon politikaları mı etkili oldu?

Yoksa Türkiye’nin geçmişten bugüne izlediği diaspora politikalarının da bir rolü var mı?

Daha açık sorayım:

Ankara, Avusturya’daki Türkiye kökenli toplumun kendi siyasi örgütlenmesini ve bağımsız lobi faaliyetlerini geliştirmesini her zaman destekledi mi?

Yoksa geçmişte bu bağımsızlaşmayı sınırlandıran yaklaşımlar da benimsendi mi?

Bu soruları yöneltmemin nedeni, yıllardır yaptığım gazetecilik çalışmalarında karşılaştığım bazı olaylar ve edindiğim deneyimlerdir.

Elbette bunların ayrı ayrı belgelenmesi, ilgili kurumların görüşlerinin alınması ve tarihsel bağlamları içinde değerlendirilmesi gerekir.

Burada kimseyi peşinen suçlamak istemiyorum.

Ancak 60 yıllık göçün ardından artık yalnızca göçmenlerin neyi yanlış yaptığını değil, devletlerin ve kurumların hangi politikaları izlediğini de konuşabilmeliyiz.

Özeleştiri yalnızca göçmenlerden beklenmemeli

Birkaç gün önce yayımladığım yazıda Türkiye kökenli toplumun kendi içine dönüp eksikliklerini sorgulaması gerektiğini savundum.

Bu düşüncemin arkasındayım.

Ancak özeleştiri tek taraflı olamaz.

Türkiye kökenli toplumun gelişiminde Avusturya devletinin, Türkiye’nin diplomatik temsilciliklerinin, siyasi ve dinî kuruluşların, derneklerin ve toplumun kendisinin farklı sorumlulukları bulunuyor.

Bunları konuşmak kimseye düşmanlık değildir.

Aksine, geçmişi anlamanın ve geleceği daha sağlıklı kurmanın yoludur.

Sayın Ece Öztürk’ün konferansını bu nedenle önemsiyorum.

Kendisinin Almanya’daki deneyimlerinden hareketle iki toplum arasındaki farklılıkları nasıl değerlendireceğini gerçekten merak ediyorum.

Belki bazı gözlemlerime katılmayacak.

Belki benim bilmediğim gelişmeleri anlatacak.

Belki de yıllardır sorduğum bazı sorulara farklı yanıtlar verecek.

Bütün bunlar değerlidir.

Çünkü bir konferansın anlamı yalnızca konuşmacının anlattıklarında değil, dinleyicilerin sorabildiği sorularda da ortaya çıkar.

Altmış yıl sonra artık yalnızca nereden geldiğimizi değil, neden hâlâ olmak istediğimiz yerde bulunamadığımızı da konuşmalıyız.

Ve bu soruyu yalnızca göçmenlere değil, onlara yol göstermeyi üstlenen bütün kurumlara yöneltmeliyiz.

| DerVirgül