Avusturya vatandaşı olmak gereğinden fazla mı zor?

Avusturya vatandaşlığı, Avrupa’da elde edilmesi en zor vatandaşlıklardan biri olarak kabul ediliyor. Yüksek şartlar, uzun bekleme süreleri ve karmaşık prosedürler, arzulanan pasaporta giden yolu birçok kişi için gerçek bir sabır sınavına dönüştürüyor. Eleştirmenler bu durumu “aşırı engeller” olarak nitelendirirken, savunanlar ise “gerekli standartlardan” söz ediyor. Peki Avusturya vatandaşlık hukuku hâlâ güncel mi?

Avusturya’da vatandaşlığın kazanılması geleneksel olarak başarılı bir entegrasyonun sonucu olarak görülüyor, entegrasyonun başlangıcı olarak değil. Bu nedenle koşullar oldukça ağır. Avusturya pasaportuna başvurmak isteyenlerin kural olarak en az on yıl yasal olarak ülkede yaşamış olması, yeterli gelirini belgeleyebilmesi, dil ve vatandaşlık bilgisi sınavlarını geçmesi ve sabıka kaydının temiz olması gerekiyor.

Yasama organı vatandaşlığı “yüksek bir değer” olarak tanımlamayı sık sık vurguluyor. Örneğin Aşağı Avusturya FPÖ Eyalet Konseyi Üyesi Martin Antauer, “Avusturya vatandaşlığı indirim ürünü değildir, mutlak bir ayrıcalıktır ve dolayısıyla çok yüksek bir değerdir” ifadelerini kullandı. Aşağı Avusturya ÖVP Grup Başkanı Kurt Hackl da benzer şekilde, “Bu hak değerlidir ve öylesine elde edilebilecek bir şey değildir” dedi.

Die Presse’ye göre, eleştirmenler uzun süredir bu katı kriterlerin ne kadar anlamlı olduğunu sorguluyor. Çünkü mevcut kurallar, bireysel yaşam gerçekliklerine neredeyse hiç alan tanımıyor. Avusturya’da doğmuş ya da hayatının büyük bölümünü burada geçirmiş kişiler bile, belirlenmiş gelir sınırları ya da geçici iş sözleşmeleri gibi biçimsel engeller nedeniyle vatandaşlığa erişemiyor. Sürecin federal yapısı da eleştiriliyor: Başvuru süresi ve uygulama, eyaletten eyalete ciddi farklılıklar gösterebiliyor ve bu durum süreci daha da karmaşık hale getiriyor.

Tartışma zaman zaman duygusal bir boyut da kazanıyor. Avusturya vatandaşlığının “dağıtıldığı” ya da “kolayca verildiği” iddiaları gündeme geliyor. Avukat Balazs Esztegar, bu iddialara açıkça karşı çıkıyor. “Vatandaşlık hukuku alanında çalışan bir avukat olarak, Avusturya vatandaşlığının birine ‘hediye edildiği’ ya da ‘el altından verildiği’ tek bir vakaya bile rastlamadım” diyor.

Esztegar’e göre mülteci statüsü tanınan kişiler dahi on yılın sonunda tüm yasal şartları yerine getirmek zorunda: Almanca bilgisi, güvence altına alınmış geçim, kusursuz davranış geçmişi. “Vatandaşlık kazanımı çoğu zaman zordur, bazen ise imkânsızdır” diye yazıyor.

Bu katı kuralların günlük hayatta ne anlama geldiğini ise köşe yazarı Rosemarie Schwaiger, “Neden Avusturyalı olmak bu kadar zor?” başlıklı yazısında somut bir örnekle anlatıyor. Yıllardır Avusturya’da yaşayan, çalışan, vergi ödeyen, çocuğu liseye giden Afgan bir ailenin, tüm bu entegrasyon göstergelerine rağmen biçimsel kriterler nedeniyle vatandaşlığa başvuramadığını aktarıyor.

Siyasi tartışmalarda da reform çağrıları artıyor. Schwaiger, Neos Grup Başkanı Yannick Shetty’nin ORF radyosuna verdiği bir röportajdan şu sözleri aktarıyor: “Önemli olan toplumun bir parçası olmak isteyip istemediğidir, ayda 2.500 Euro net kazanıp kazanmamak değil.”

Bu tartışmaya paralel olarak maliyet konusu da giderek daha fazla gündeme geliyor. Aşağı Avusturya’da eyalet yönetimi, vatandaşlık başvuruları için alınan eyalet idari harcını artırmayı planlıyor. ÖVP ve FPÖ, yakın zamanda 2.100 Euro’ya kadar çıkabilecek bir azami ücret önerisini gündeme getirdi. Bu rakam, halihazırda artırılmış olan federal harçlara ek olarak ödenecek. FPÖ ayrıca daha sıkı gelir kuralları ve Almanca bilgisinin B2 seviyesine yükseltilmesi gibi ek sertleştirmeler talep ediyor. İçişleri Bakanlığı ise Avusturya vatandaşlık hukukunun zaten Avrupa’daki en katı düzenlemeler arasında yer aldığını hatırlatıyor.

Yüksek standartları koruma iddiası ile çeşitlenen yaşam hikâyelerinin gerçekliği arasında giderek daha tartışmalı bir alan oluşuyor. Vatandaşlık, uzun bir entegrasyon sürecinin son noktası mı olmalı? Yoksa pasaportun değerini düşürmeden, vatandaşlığa erişimi kolaylaştıracak reformlara mı ihtiyaç var? | ©DerVirgül