İç Anadolu Kürtlerinin Siyasal Dönüşümü…

Yine 1995 yılıydı. Yaz mevsimi… Henüz çocuktuk. Gecenin epey geç saatlerinde köyde bir düğündeydik. Davul zurnanın coşkusuyla kalabalığın halay çektiği o düğüne birden bir grup genç dolmuştan indi ve doğrudan halaya katıldı. Ama onların halay çekişi, duruşu, adımları bizim bildiğimiz sıradan geleneksel tarza hiç benzemiyordu. Zafer işaretleri yaparak, Kürt siyasal hareketinin sloganlarıyla, sonradan “gerilla tipi halay” diye öğrendiğimiz o ateşli, ideoloji yüklü ritim ile hayal çekiyorlardı. Çocuk aklımızla ne olduğunu tam kavrayamıyorduk. Büyükler de sessizce izliyor, hiç karışmıyordu. Gençler uzun süre bu siyasi gösteriyi sürdürdükten sonra düğünden ayrılıp gittiler.

Yıllar sonra Avrupa’ya ailemle birlikte ergen yaşta göç ettiğimde aynı halayları, aynı sloganları bu kez Avrupa’daki Kürt siyasal partilerin gecelerinde tekrar gördüm. O zaman geriye dönüp o gençlerin ideolojik duruşlarını daha iyi anlamaya çalıştım. Çok daha sonra anladım ki onlar –burada isimini vermeyeceğim– ideolojik olarak Kürt siyasal hareketine çok yakın, İç Anadolu’da bulunan bir Kürt kasabasından gelen gençlerdi. Bahsettiğimiz kasaba,  90’lı yıllardan beri bu harekete sempati besleyen bir Kasaba idi.

Peki Türkiye’nin tam ortasında, Ankara’ya çok uzak olmayan bir bölgede Kürt siyasal hareketi nasıl bu kadar güçlü bir şekilde kök salmıştı? O dönemin kürtçe yazılı ve görsel basını son derece sınırlıyken, devlet Kürt siyasal hareketinin üzerine en ağır baskıyı uygularken, Ankara’ya bu kadar yakın bir yerde böylesine “aykırı” bir ideoloji nasıl bu kadar derin nüfuz edebilmişti? İç Anadolu’da doğmuş bir Kürt olarak, kanımca yöre halkı ile bu ideolojik temas iki temel fay üzerinden gerçekleşti:

Birincisi kanımca, o yıllarda Kürt köylerinden ve kasabalarından büyük şehirlere okumaya giden üniversite öğrencileri üzerinden gelişti. Hepsi değilse de birçok İç Anadolu Kürt genci, Ankara ve İstanbul gibi metropollerde üniversiteye başladığında, üniversitelerde illegal faaliyet gösteren ve hızla yayılan Kürt siyasal hareketinin, siyasi açıdan birikimli kadrolarıyla iletişime geçti. Bu temas, İç Anadolu Kürt öğrencilerinde köklü bir ideolojik dönüşüm başlattı. Yaz tatillerinde köye döndüklerinde “Kürt sorunu”na artık çok farklı bir gözle bakıyorlardı. Bu değişim kimisinde üniversite öğrenimini sonlandırıp örgütün ya da örgütlerin çizdiği yola girmelerine, kimisinde legal siyasette yer almasına, kimisinde ise daha aktif bir şekilde dağ kadrolarına katılmalarına teşvik etti.

Öyle yoğun bir dönüşümdü ki geri dönüşü neredeyse imkânsız bir siyasi kimlik sürecini başlattı. Böylece İç Anadolu Kürt halkı, ilk kez üniversite gençliği üzerinden bu ideolojik akımla tanıştı. Ancak bana sorarsanız yerel halk üzerindeki o dönem etkisi sınırlı idi. Zaten muhafazakâr bir yapıya sahip olan İç Anadolu Kürtleri, seküler ve sol temelli bu yeni ideolojiye başta mesafeli durdu. Dönüşüm daha çok üniversite gençleriyle sınırlı kaldı.

İkincisi fay ise yini bana göre İç Anadolu Kürtlerinin Avrupa’ya göç etmesiyle başladı. “Gastarbeiter” olarak giden bir kesim, Avrupa’da Kürt siyasal hareketinin yoğun örgütlenme çalışmalarına katıldı. Dernekler üzerinden kurulan bağlar, onları bu ideolojik çembere yavaş yavaş çekti. İç Anadolulu göçmen Kürtlerin büyük çoğunluğu Avrupa’daki Kürt siyasal hareketine mesafeli dursa da, azımsanmayacak bir kesim bu ideolojik örgütlerle sıkı bağ kurdu. Ait oldukları etnisiteye artık bambaşka bir perspektiften bakmayı öğrendiler. Bu “refleksif” süreç –yani kendine ve Kürt kimliğine ideolojik bir pencereden yeniden bakma süreci– İç Anadolu Kürtlerini Kürt meselesini daha derin, daha tarihsel bir bakışla analiz etmeye yöneltti. Modern ve geç kapitalist Avrupa’ya göç eden bu insanlar, halihazırda göç ile birlikte hem kimlik krizlerini aşmak hem de kendilerine “anlamlı” bir Lebensraum (yaşam alanı) yaratmak için Kürt kimliğini yeni bir öznel konumda yeniden tanımladılar. Bu değişim, doğal olarak akrabaları olan yerel İç Anadolu Kürtleri arasında da yankı yarattı.

Somut kanıtlarını ise bölgedeki legal Kürt siyasal hareketlerine verilen oy desteğinde ve düğün gibi sosyal etkinliklerde açıkça görmek mümkün. Örneğin 90’larda her Kürt düğününde evin ya da avlunun bir yerinde ve düğün konvoylarda Türk bayrakları sallanırdı. Zamanla bunların yerini Kürt siyasal hareketinin sembolleri aldı. Söylenen şarkılar geleneksel Kürt stranları yerine daha siyasi türkülere dönüştü. Kürdistan’dan ideolojik olarak Kürt siyasitne yakın müzisyenler yaz aylarında izne gelen Kürt göçmenleri tarafindan özellikle kendi dügünlerine davet edilmeye başladı. Böglede legal kürt siyasi partileri tarafindan bir çok konsler düzenlendi. Avrupa’dan gelen gençler ise geleneksel Kürdistanî kıyafetlerle düğünlerde boy göstermeye başladı. 90’lar ve 2000’ler sonrası düğün videolarını YouTube’da “İç Anadolu Kürt düğünleri” diye arattığınızda bu somut değişimi görebilirsiniz.

Bu arada bunlar tamamen şahsi gözlemlerimdir; hiçbir bilimsel veriye dayanmaz. Meraklısına daha derin ve bilimsel bir okuma için bu konuda çalışan Hacı Çevik gibi kürt akademisyenlerin İç Anadolu Kürtlerine üzerine yazmış olduğu makalelere ve kitablara göz atabilirler.| Ramazan Yaylalı / ©DerVirgül