Avusturya’da nakit alarmı | Belediyelerin üçte birinde banka şubesi yok, yüzlercesinde bankomat bulunmuyor

Avusturya, nakit para erişimi konusunda diğer Avrupa ülkelerine kıyasla iyi durumda. Ancak ülkedeki çok sayıda belediyede ATM bulunmuyor. 

Nakit para, Avusturya’daki belediye yaşamının adeta ayrılmaz bir parçası. 

Avusturya Belediyeler Birliği Başkanı Johannes Pressl, “Nakit, ekonominin yağlayıcısıdır. Semt pazarları, festivaller, küçük ve orta ölçekli işletmeler için nakde ihtiyacımız var” dedi. 

Avusturya halkının bugün hâlâ madeni ve kâğıt paraya ne kadar önem verdiği, Pitters Trendexpert tarafından Geldservice Austria (GSA) adına gerçekleştirilen yeni bir araştırmada ele alındı. 

Araştırma kapsamında, özellikle küçük belediyelere odaklanılarak yaklaşık 200 belediye temsilcisiyle görüşüldü. Araştırmanın yazarı Harald Pitters, elde edilen sonuçların Avusturya geneli için de çıkarımlar yapmaya yetecek ölçüde temsil gücüne sahip olduğunu belirtti. 

Araştırmaya katılan belediye temsilcilerinin yüzde 15’i, kendi belediyelerinde ATM bulunmadığını söyledi. 

Bu oran Avusturya’daki toplam 2.092 belediyeye uyarlandığında, 200’den fazla belediyenin nakit erişiminden yoksun olduğu anlamına geliyor. 

Johannes Pressl, “ATM bulunmayan belediyelerin oranının yüzde 15 olması uluslararası karşılaştırmada iyi bir seviyede olduğumuzu gösteriyor. Ancak bundan etkilenen insanlar açısından elbette bir dezavantaj söz konusu. Özellikle birbirine doğrudan komşu olan çok küçük ve kırsal belediyelerde çoğu zaman tek bir ATM ortak kullanılıyor. Böyle bir durumda daha uzak bir bölgeye ikinci bir ATM yerleştirmek çoğu zaman mantıklı değil” ifadelerini kullandı. 

Nakit paranın geleceği 

Bazı belediyeler ise birden fazla ATM bulunmasını istiyor. 

Araştırmaya katılanların yüzde 23’ü, kendi belediyelerinin ATM açısından yeterince hizmet alamadığını düşünüyor. Katılımcıların yüzde 57’si ise banka şubelerinin kapatılmasını “sorunlu” olarak değerlendiriyor. 

Ülkedeki belediyelerin üçte birinden fazlasında artık bir banka şubesi bulunmuyor. 

Belediye temsilcilerine ayrıca nakdin onlar açısından daha çok geçmişin mi yoksa geleceğin mi konusu olduğu soruldu. 

Katılımcıların yüzde 65’i nakdi gelecekle, yalnızca yüzde 35’i ise geçmişle ilişkilendirdi. 

Belediye temsilcilerinin yüzde 93’ü nakit paranın kendilerine güven verdiğini belirtirken, yalnızca yüzde 7’si nakdi güvensizlikle ilişkilendirdi. 

Avusturya Merkez Bankası (OeNB) Nakit Bölümü Direktörü Matthias Schroth ise farklı bir değerlendirmede bulundu. 

Schroth, “Asıl geleceği olmayan ödeme yöntemi nakit değil, daha çok kart. Gençler giderek daha fazla cep telefonuyla, akıllı saatle, yüzükle ve gelecekte ortaya çıkacak başka araçlarla ödeme yapıyor. Buna karşılık gençler arasında nakit ödeme oranı hâlâ oldukça yüksek” dedi. 

OeNB’nin ödeme araçları araştırmasına göre 16-29 yaş grubundakilerin yaklaşık yüzde 70’i hâlâ düzenli olarak nakit ödeme yapıyor. 

Kartlı ödeme de büyük bir sektör 

Schroth, nakdin sıklıkla “modası geçmiş”, kartla ödemenin ise “modern” olarak sunulmasını eleştirdi. 

“Nakit, birkaç on yıl öncesine kadar tekel konumundaydı. Dijitalleşmenin ve kuşak değişiminin etkisiyle nakit kullanımının azalması mantıklı. Ancak nakit, dijital ödemenin arkasında büyük bir ticari sektör olduğu için ‘miadı dolmuş’ bir ödeme yöntemi olarak nitelendiriliyor” dedi. 

Schroth’a göre bu sistemden esas olarak ABD merkezli Visa ve Mastercard gibi ödeme hizmeti sağlayıcıları gelir elde ediyor. 

Kuzey Avrupa ülkelerinden İsveç’te ise kartla ödeme artık açık ara önde. İşlemlerin büyük bölümü dijital olarak gerçekleştiriliyor. 

Ancak İsveç Merkez Bankası tarafından 2023 yılında yapılan bir kamuoyu araştırmasına göre, halkın yüzde 44’ü nakitle yapılan ödemelerin bu kadar azalmasından üzüntü duyuyor. 

Katılımcıların yarısı, nakit ödeme yapmak istedikleri halde işletmenin yalnızca kart kabul ettiği durumlarla karşılaştığını belirtti. 

Schroth bu durumu, “Burada artık ödeme yöntemi konusunda seçim özgürlüğü kalmıyor” sözleriyle değerlendirdi. 

120 yeni ATM kurulacak 

Avusturya’da ise işlemlerin hâlâ yarısından fazlası nakit olarak gerçekleştiriliyor. 

Araştırmaya katılan belediyelerin yüzde 87’si, işletmelerin nakit ödemeyi kabul etmesinin yasal olarak zorunlu tutulmasını önemli buluyor. 

Avusturya Merkez Bankası, ülkedeki kâğıt para ve madeni para erişimini güvence altına almak amacıyla 2024 yılında ülke genelinde 120 yeni ATM kuracağını açıklamıştı. 

OeNB ve Avusturya Belediyeler Birliği arasında imzalanan anlaşma kapsamında, özellikle ATM veya banka şubesi bulunmayan belediyelere yeni cihazlar yerleştirilmesi planlanıyor. OeNB’nin açıklamasına göre 2024 yılında ülkede bu durumda 329 belediye bulunuyordu. 

Şu ana kadar planlanan ATM’lerin 70’ten fazlasının faaliyete geçtiği, yıl sonuna kadar planlanan tüm cihazların kurulmasının hedeflendiği belirtiliyor. 

Avusturya genelinde ise toplam 8.300’den fazla ATM bulunuyor. 

OeNB yetkilisi Matthias Schroth, başka ülkelerde yaşanan gelişmelere de dikkat çekerek, “Belçika’da bir dönem 8 bin ATM vardı. Birkaç yıl içerisinde bu sayı 4 bine düştü” dedi. 

Dijital euro da gündemde 

Avusturya Belediyeler Birliği Başkanı Johannes Pressl’e göre 2029 yılında kullanıma sunulması planlanan dijital euro, ödeme alanında daha fazla seçim özgürlüğü sağlayabilir. 

Pressl, mevcut durumda kâğıt biçiminde bir yasal ödeme aracı bulunduğunu, dijital ödeme alanında ise özel şirketlerin faaliyet gösterdiğini belirterek şöyle konuştu: 

“Özel ödeme sağlayıcıları, bizim dijital olarak tanımladığımız alanı devasa bir ticari modele dönüştürdü. Dijital euro ile kamu tarafından desteklenen ve kâr maksimizasyonu ilkesine tabi olmayan bir alternatif oluşturuluyor.” 

Schroth da hem nakit hem de kamu tarafından sunulan dijital ödeme sistemlerinin kullanılmasının önemli olduğunu vurguladı. 

“Nakit paranın ortadan kalkmasını istemiyorsak onu kullanmaya devam etmeliyiz. Lütfen nakit ödemeyi de sürdürün. Böylece gelecekte ödeme yöntemi konusunda seçim özgürlüğümüzü güvence altına alabiliriz” dedi. 

Avusturya Merkez Bankası’nın verilerine göre ülkedeki nakit erişimi Avrupa karşılaştırmasında hâlâ güçlü durumda olsa da, 2024 itibarıyla 343 belediyede ATM bulunmuyordu. OeNB, kırsal bölgelerdeki bu boşlukları kapatmak amacıyla yeni ATM yatırımlarını sürdürüyor.|©DerVirgül