Avusturya’nın Görünmeyen İktidarı | “Sosyal Ortaklık” Sistemi

| Adem Hüyük

Avusturya’yı yeni tanıyan birçok kişi seçimleri, hükümetleri ve partileri görüyor; ancak ülkenin gerçek güç merkezlerinden biri olan “Sosyal Ortaklık” sisteminin farkında değil.

Avusturya’da bir yasa hazırlanırken, çalışma hayatını ilgilendiren bir düzenleme yapılırken veya ekonomiyi etkileyecek önemli bir karar alınırken hükümet tek başına hareket etmez. Çoğu zaman perde arkasında çok daha etkili bir mekanizma devreye girer: Sosyal Ortaklık Sistemi [Sozialpartnerschaft].

Bu sistemin temel aktörleri İşçiler Odası [Arbeiterkammer – AK], Ticaret Odası [Wirtschaftskammer Österreich – WKÖ], Tarım Odası [Landwirtschaftskammer – LK] ve sendikalardır. Avusturya’nın savaş sonrası dönemde elde ettiği ekonomik başarı, toplumsal istikrar ve düşük grev oranlarının arkasında büyük ölçüde bu kurumların bulunduğu kabul edilir.

Bazı siyaset bilimciler, bu yapıyı “Avusturya’nın ikinci parlamentosu” olarak tanımlıyor.

Sosyal Ortaklık Sistemi Nasıl Doğdu?

İkinci Dünya Savaşı sonrasında Avusturya’nın önünde büyük bir sorun vardı: Toplumu yeniden inşa etmek.

1930’lu yıllarda yaşanan siyasi kutuplaşmalar ve iç çatışmaların ülkeyi felakete sürüklediği düşünülüyordu. Bu nedenle savaş sonrasında işçiler, işverenler ve çiftçiler arasında sürekli müzakereye dayalı bir model oluşturuldu.

Amaç basitti:

• Çatışma yerine uzlaşma
• Grev yerine müzakere
• Kriz yerine istikrar

Bugün hâlâ Avrupa’da en kurumsallaşmış sosyal ortaklık sistemlerinden biri Avusturya’da bulunuyor.

İşçiler Odası [AK]: Dört Milyondan Fazla Kişinin Temsilcisi

AK, Avusturya’daki ücretli çalışanların ve emeklilerin çıkarlarını temsil ediyor.

Bir kişi Avusturya’da sigortalı olarak çalışmaya başladığında otomatik olarak AK sistemine dahil oluyor. Aidatlar maaştan kesiliyor ve karşılığında geniş bir hizmet ağı sunuluyor.

Türkiye Kökenliler Neden AK’yı Yakından Tanımalı?

Avusturya’daki Türkiye kökenli çalışanların büyük bölümü AK üyesi olmasına rağmen kurumun sunduğu hizmetlerin tamamını bilmiyor.

AK;

• Haksız işten çıkarmalarda,
• Ödenmeyen maaşlarda,
• Fazla mesai anlaşmazlıklarında,
• Kira uyuşmazlıklarında,
• Tüketici hakları davalarında, ücretsiz danışmanlık ve hukuki destek sağlıyor.

Her yıl yüz milyonlarca euro değerindeki çalışan alacaklarının geri alınmasına yardımcı oluyor.

Birçok göçmen çalışan için AK, Avusturya’daki en önemli koruma mekanizmalarından biri olarak görülüyor.

WKÖ: Avusturya Ekonomisinin Süper Lobisi

Eğer AK çalışanların temsilcisiyse, WKÖ işverenlerin temsilcisidir.

Avusturya’da faaliyet gösteren şirketlerin büyük bölümü WKÖ üyesi olmak zorundadır.

Bu durum WKÖ’ye olağanüstü bir temsil gücü kazandırıyor.

Bir Bakan mı Daha Güçlü, WKÖ mü?

Bu soru zaman zaman Avusturya basınında bile tartışılıyor.

Çünkü vergi düzenlemelerinden iş gücü piyasasına, mesleki eğitimden ihracat politikalarına kadar birçok konuda hükümetler WKÖ ile istişare etmek zorunda kalıyor.

Özellikle ekonomik kriz dönemlerinde WKÖ’nün görüşleri hükümet politikalarını doğrudan etkileyebiliyor.

Pandemi döneminde işletmelere sağlanan milyarlarca euroluk destek paketlerinin hazırlanmasında WKÖ aktif rol oynadı.

Tarım Odası: Az Sayıda Üye, Büyük Etki

Avusturya’da çiftçilerin nüfus içindeki oranı oldukça düşük.

Buna rağmen Tarım Odası’nın siyasi etkisi son derece yüksek.

Bunun birkaç nedeni var:

• Kırsal bölgelerin seçimlerdeki önemi,
• Tarım sektörünün kültürel ağırlığı,
• Avrupa Birliği tarım fonlarının büyüklüğü.

Tarım Odası özellikle sübvansiyonlar, çevre politikaları ve kırsal kalkınma programları üzerinde ciddi etkiye sahip.

Birçok uzman, Avusturya’da tarım sektörünün ekonomik ağırlığından çok daha fazla siyasi ağırlığa sahip olduğunu belirtiyor.

Oda Seçimleri Neden Önemli?

Birçok göçmen için şaşırtıcı gelebilir ancak Avusturya’da oda seçimleri bazen yerel seçimler kadar önem taşıyor.

AK seçimleri işçi kesiminin siyasi eğilimlerini gösteriyor.

WKÖ seçimleri ise iş dünyasının hangi politikaları desteklediğini ortaya koyuyor.

Partiler bu seçim sonuçlarını dikkatle takip ediyor çünkü ortaya çıkan tablo gelecekteki hükümet politikalarını etkileyebiliyor.

ÖVP ve Tarım Odası İlişkisi

Avusturya siyasetinde Tarım Odası ile muhafazakâr Halk Partisi [ÖVP] arasında tarihsel olarak güçlü bağlar bulunuyor.

Kırsal bölgelerdeki birçok siyasi aktör aynı zamanda tarım örgütlerinde görev alıyor.

Bu nedenle Tarım Odası’nın talepleri çoğu zaman hükümet politikalarında karşılık bulabiliyor.

Benzer şekilde AK ve sendikalar geleneksel olarak sosyal demokrat [SPÖ] çevrelerle daha yakın ilişkilere sahip.

Bu durum kurumların resmi olarak tarafsız olduğu gerçeğini değiştirmese de Avusturya’nın siyasi kültürünün önemli bir parçası olarak görülüyor.

Zorunlu Üyelik Tartışması

AK, WKÖ ve Tarım Odası’nın en çok eleştirilen yönlerinden biri zorunlu üyelik sistemi.

Eleştirmenler, insanların istemedikleri kurumlara aidat ödemek zorunda bırakıldığını savunuyor.

Destekleyenler ise tam tersini düşünüyor.

Onlara göre zorunlu üyelik sayesinde bu kurumlar güçlü kalabiliyor ve milyonlarca kişinin çıkarını etkili şekilde savunabiliyor.

Bu nedenle sistem yıllardır tartışılıyor ancak bugüne kadar köklü bir değişiklik yapılmadı.

Neden Bu Kadar Etkililer?

Çünkü bu kurumlar yalnızca danışma organı değil.

Onlarca uzman ekonomist, hukukçu ve araştırmacı çalıştırıyorlar.

Hazırladıkları raporlar hükümetler tarafından dikkate alınıyor.

Birçok yasa tasarısı daha parlamentoya gelmeden önce bu kurumların masalarından geçiyor.

Bu nedenle bazı uzmanlar Avusturya’daki sosyal ortaklık sistemini “resmi olmayan ikinci karar merkezi” olarak tanımlıyor.

Avusturya’yı anlamak isteyenlerin yalnızca parlamentoya ve hükümete bakması yeterli değil.

İşçiler Odası, Ticaret Odası ve Tarım Odası; milyonlarca insanı temsil eden, ekonomik ve sosyal politikalara yön veren, çoğu zaman kamuoyunun fark etmediği kadar büyük etkiye sahip kurumlar.

Bu kurumlar sayesinde Avusturya onlarca yıldır işçi, işveren ve çiftçi çıkarlarını aynı masada buluşturmaya çalışıyor.

Tam da bu nedenle Sosyal Ortaklık Sistemi, Avusturya’nın ekonomik istikrarının ve toplumsal uzlaşı kültürünün en önemli sütunlarından biri olarak görülüyor.| ©DerVirgül