Avusturya vatandaşlığı | Kimler alabilir, kimler kaybeder ve hangi durumlarda devlet geri alamaz?

| Adem Hüyük

Avusturya vatandaşlığı, Avrupa’nın en katı vatandaşlık sistemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Vatandaş olmak uzun ve zorlu bir süreci gerektirirken, kazanılan vatandaşlığın hangi durumlarda kaybedilebileceği de sıkça merak edilen konular arasında yer alıyor.

Vatandaşlık başvurusunda bulunan kişilerin yalnızca uzun yıllar ülkede yaşamış olmaları yeterli değil. Dil yeterliliğinden ekonomik bağımsızlığa, toplumsal uyumdan vatandaşlık sınavına kadar birçok şartın yerine getirilmesi gerekiyor. Öte yandan Avusturya vatandaşlığı kazanıldıktan sonra da belirli koşullar altında kaybedilebiliyor. Ancak uluslararası hukuk gereği devletin vatandaşlığı geri alamayacağı istisnai durumlar da bulunuyor.

Avusturya vatandaşlığı nasıl alınır?

Avusturya vatandaşlığına başvurabilmek için genel kural olarak en az 10 yıl kesintisiz ve yasal ikamet şartı aranıyor. Bazı istisnai durumlarda ve yüksek entegrasyon düzeyinin kanıtlanması halinde bu süre 6 yıla kadar düşebiliyor. Ayrıca bu sürenin en az 5 yılının daimi oturum izniyle geçirilmiş olması gerekiyor.

Başvuru sahiplerinin en az B1 seviyesinde Almanca bilmeleri, Avusturya’nın demokratik yapısı, hukuki sistemi, tarihi ve toplumsal düzeni hakkında yeterli bilgiye sahip olduklarını vatandaşlık sınavıyla kanıtlamaları isteniyor.

Ekonomik yeterlilik de başvurunun önemli koşullarından biri. Başvuru sahibinin son üç yılın büyük bölümünde düzenli ve yeterli gelire sahip olması, bu süreçte sosyal yardım almamış olması bekleniyor.

Avusturya vatandaşlığı soy bağı yoluyla da kazanılabiliyor. Anne veya babadan birinin Avusturya vatandaşı olması halinde çocuk doğumla birlikte vatandaşlık hakkı elde ediyor.

Öte yandan Avusturya, çifte vatandaşlığa genel olarak izin vermeyen ülkeler arasında yer alıyor. Bu nedenle vatandaşlığa geçmek isteyen kişilerden çoğu durumda mevcut vatandaşlıklarından ayrılmaları isteniyor. Ayrıca Avusturya’da gayrimenkul satın almak tek başına oturma izni ya da vatandaşlık hakkı sağlamıyor.

Vatandaşlık sınavında neler soruluyor?

Vatandaşlık sınavında adaylardan Roma İmparatorluğu döneminden Habsburg Monarşisi’ne, 1848 Devrimi’nden Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun kuruluşuna, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından cumhuriyetin ilanına kadar uzanan birçok tarihi gelişmeyi bilmeleri isteniyor.

Sınav yalnızca tarih bilgisini ölçmüyor. Avusturya’nın demokratik düzeni, anayasal yapısı ve temel değerleri de sınavın önemli başlıkları arasında yer alıyor. Özellikle Nazi dönemi, Holokost ve Avusturya’nın bu konudaki hukuki yaklaşımı adayların bilmesi gereken konular arasında bulunuyor.

Ayrıca Avusturya’nın din özgürlüğüne ilişkin yaklaşımı da sınav kapsamına dahil. Örneğin İslam’ın 1912 yılında resmen tanınması gibi tarihsel gelişmeler de sorulabiliyor.

Toplam 27 sorudan oluşan sınav dört seçenekli olarak hazırlanıyor. İçişleri Bakanlığı örnek soru havuzu yayımlasa da sınavda benzer nitelikte farklı sorular yöneltilebiliyor.

Kuşkusuz bilgi insana değer katar. Ancak vatandaşlık sınavının yalnızca ezberlenen bilgilerle geçilmesi, Avusturya’yı gerçekten tanımayı sağlamaz. Asıl amaç, adayların ülkenin tarihini, demokratik değerlerini ve toplumsal yapısını anlayarak yeni vatandaşlık bağı kurmaları olmalıdır.

Avusturya vatandaşlığı nasıl kaybedilir?

Avusturya Vatandaşlık Yasası’na göre vatandaşlığın sona ermesi üç temel yolla mümkündür: Kişinin kendi isteğiyle vatandaşlıktan çıkması, başka bir ülkenin vatandaşlığını izinsiz kazanması veya istisnai durumlarda devlet tarafından vatandaşlıktan çıkarılması.

Kendi isteğiyle vatandaşlıktan çıkma

Bir kişi talep ederek Avusturya vatandaşlığından ayrılabilir. Ancak bunun en önemli şartı devletsiz kalmamasıdır.

Başka bir ülkenin vatandaşlığına sahip olan ya da o vatandaşlığı kesin olarak kazanacağı güvence altına alınan kişilerin vatandaşlıktan çıkmalarına izin verilebilir.

Başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmak

Uygulamada en sık karşılaşılan vatandaşlık kaybı nedeni budur.

Bir Avusturya vatandaşı, Avusturya makamlarından önceden izin almadan başka bir ülkenin vatandaşlığını kabul ederse, Avusturya vatandaşlığını otomatik olarak kaybeder.

İstisnai olarak önceden yazılı izin alınması halinde çifte vatandaşlığa izin verilebiliyor. Ancak bu izin uygulamada oldukça sınırlı durumlarda veriliyor.

Devlet tarafından vatandaşlıktan çıkarılma

Bu yöntem en ağır ve en nadir uygulanan vatandaşlık kaybı nedenidir.

Yasa, vatandaşlıktan çıkarılmayı yalnızca çok ağır fiiller için öngörmektedir. Bunlar arasında;

• yabancı bir orduda görev yapmak,
• yabancı bir devletin resmi hizmetinde bulunmak,
• bu faaliyetler sırasında Avusturya’nın güvenliğine, temel çıkarlarına veya uluslararası itibarına ciddi zarar vermek gibi durumlar yer almaktadır.

Hangi durumlar vatandaşlığın kaybına yol açmaz?

Hukukçulara göre yalnızca açıklamalar, röportajlar, sert eleştiriler veya hakaret niteliğindeki ifadeler vatandaşlıktan çıkarılmak için yeterli değildir.

Avusturya’da ifade özgürlüğü anayasal güvence altındadır. Bu nedenle;

• devleti sert biçimde eleştirmek,
• tartışmalı siyasi açıklamalar yapmak,
• ülkenin imajına zarar verdiği iddia edilen sözler söylemek,
• sosyal medya veya basında provokatif ifadeler kullanmak, tek başına vatandaşlığın kaybedilmesine yol açmaz.

Bu nedenle eski Dışişleri Bakanı Karin Kneissl örneğinde de hukukçular, yalnızca yaptığı açıklamalar nedeniyle vatandaşlıktan çıkarılmasının hukuken son derece düşük bir ihtimal olduğu görüşünü dile getirmektedir.

Devletin bile dokunamadığı hak: Vatansız bırakılamaz

Avusturya’nın taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve vatandaşlık hukukunun temel ilkeleri gereği, bir kişinin vatandaşlığının geri alınması sonucunda vatansız kalacak olması halinde, kural olarak bu işlem uygulanamaz.

Başka bir ifadeyle, vatandaşlığın geri alınması kişinin hiçbir devletin vatandaşı olmamasına yol açacaksa, Avusturya bu kişiyi vatansız bırakamaz. Bu ilke, modern vatandaşlık hukukunun en önemli güvencelerinden biri olarak kabul ediliyor.

Vatansız bırakma yasağına örnek: Azad G. kararı

Bu ilkenin en dikkat çekici örneklerinden biri, 2015 yılında IŞİD’e katılmak amacıyla Suriye’ye giden Avusturya vatandaşı Azad G. hakkında yaşandı.

Viyana Belediyesi’nin vatandaşlık işlemlerinden sorumlu birimi (MA 35), Azad G.’nin yasa dışı şekilde çifte vatandaş olduğu varsayımıyla Avusturya vatandaşlığının geri alınması için işlem başlattı. Ancak yargılama sırasında Türkiye’nin resmi makamları, Azad G.’nin Türk vatandaşlığı bulunmadığını bildirdi.

Bunun üzerine Viyana İdare Mahkemesi, Azad G.’nin yalnızca Avusturya vatandaşı olduğu sonucuna vardı. Mahkeme, Avusturya Vatandaşlık Yasası ile uluslararası hukuktaki vatansız bırakma yasağını dikkate alarak, vatandaşlığın geri alınmasının kişiyi vatansız bırakacağı gerekçesiyle idarenin kararını iptal etti.

Karar, Avusturya hukukunda önemli bir ilkeyi bir kez daha ortaya koydu: Bir kişinin işlediği suç ne kadar ağır olursa olsun, vatandaşlığının geri alınması sonucunda hiçbir devletin vatandaşı olmayacaksa, kural olarak bu işlem uygulanamıyor.

Sonuç

Avusturya vatandaşlık hukuku, bir yandan vatandaşlığa kabul konusunda Avrupa’nın en katı sistemlerinden birini uygularken, diğer yandan vatandaşlığın geri alınmasına da ciddi hukuki sınırlar getiriyor.

Vatandaşlık; kişinin talebiyle, izinsiz ikinci bir vatandaşlık edinmesiyle veya yasada açıkça belirtilen çok ağır fiiller nedeniyle sona erebilir. Buna karşılık, uluslararası hukukun benimsediği vatansızlığın önlenmesi ilkesi gereği, bir kişiyi hiçbir devletin vatandaşı olmayacağı bir duruma düşürecek vatandaşlıktan çıkarma işlemi, istisnai haller dışında uygulanamıyor.

Bu yönüyle Avusturya vatandaşlık sistemi, vatandaşlığa kabulde oldukça katı kurallar benimserken, vatandaşlığın kaybedilmesi konusunda ise hem ulusal hukukun hem de uluslararası yükümlülüklerin çizdiği sınırlar içinde hareket ediyor.| ©DerVirgül