Avusturya | Yılın ilk yarısında neler pahalandı, neler ucuzladı?

Avusturya’da enflasyon oranı, İran savaşı nedeniyle yılın ilk yarısında adeta inişli çıkışlı bir seyir izledi. Peki ilk altı ayda hangi ürünlerin fiyatı gerçekten arttı, hangileri ucuzladı? 

Akaryakıt alan, her gün market alışverişi yapan ve zaman zaman restoranda kahve içen kişiler güncel fiyatları ve zaman içindeki değişimleri muhtemelen yakından takip ediyor. Ancak son altı ayda tek tek ürünlerin fiyatları, geçen yılın aynı dönemine göre gerçekten ne kadar arttı? Gıda fiyatları ne ölçüde yükseldi ve İran çatışması nedeniyle artan petrol fiyatlarının etkisi ne oldu? Ucuzlayan ürünler de var mı? 

Die Presse gazetesinin Statistik Austria verilerine dayanarak en yüksek fiyat artışlarını incelediği haberde ortaya bazı şaşırtıcı sonuçlar çıktı. 

En büyük artış kamu harçlarında 

İlk büyük sürpriz şu: Bu yılın ilk altı ayında, geçen yılın aynı dönemine kıyasla en yüksek fiyat artışı kamu harçlarında yaşandı. 

• E-Card ücreti: yüzde 81,1  

• Ehliyet harcı: yüzde 48,8  

• Pasaport: yüzde 47,6  

• Otomobil tescili: önemli oranda artış  

Hatırlanacağı üzere Avusturya Cumhuriyeti, 1 Temmuz 2025’te federal harçları ciddi şekilde artırmıştı. Yeni pasaport çıkarmak isteyenler bugün 112 euro ödüyor. Daha önce bu ücret 75,90 euro idi. 

Bütçeyi dengeleme çabaları, yani devletin gelirlerini artırırken harcamalarını azaltma zorunluluğu, vatandaşların ödediği ücretlere doğrudan yansıyor. Belediye harçlarında da belirgin artışlar görüldü. 

Bunun nedeni, eyaletlerin de tasarruf konusunda katkı yapmak zorunda olması. Aynı zamanda okullar, anaokulları ve bakım hizmetleri için yapılan harcamalar artıyor. 

Eyaletler mali denkleştirme sistemi kapsamında para alsa da doğrudan kendi gelirlerini artırma imkanları sınırlı. Bu nedenle su ve çöp toplama gibi belediye hizmetlerinden alınan ücretler, bütçe açıklarını kapatmak için önemli araçlar haline geliyor. 

Wifo ekonomisti Josef Baumgartner, demografik gelişmeler nedeniyle harcamalar artarken tasarruf zorunluluğu bulunan yönetimlerin ellerindeki gelir kaynaklarını kullanmak zorunda kaldığını belirtiyor. 

Yılın ilk yarısında Avusturya genelinde: 

• Su ücretleri ortalama yüzde 9,1  

• Çöp toplama ücretleri yüzde 3,6 oranında arttı. 

Viyana’da da yıl başında otopark ücretleri ve bazı cezalar artırıldı. Wiener Linien yıllık bileti de önemli ölçüde pahalandı. Yıllık bilet artık 467 euro. Önceki yıllarda fiyatı 365 euroydu. 

Baumgartner’a göre kamu harçlarının enflasyon üzerindeki toplam etkisi yaklaşık yüzde 8. Ancak haziran ayında bu etkinin yaklaşık yüzde 13’e çıktığı belirtiliyor. 

Enerji fiyatlarında ne oldu? 

Enerji fiyatları, özellikle Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısından bu yana Avusturya’daki hanelerin en önemli gündemlerinden biri. 

Rus gazına olan bağımlılığın büyük ölçüde azaltılmasının ardından yılın ilk yarısında bu kez başka bir sorun ortaya çıktı: petrol fiyatlarındaki yükseliş. 

Buna rağmen geçen yılın ilk yarısıyla karşılaştırıldığında enerji fiyatlarında çok büyük dalgalanmalar yaşanmadı. 

• Benzin: yaklaşık yüzde 8 pahalandı.  

• Dizel: yaklaşık yüzde 16 pahalandı.  

• Elektrik: yaklaşık yüzde 9 ucuzladı.  

• Doğalgaz: yüzde 2,1 pahalandı.  

Dizel fiyatlarının benzinden daha fazla yükselmesinin nedenlerinden biri, dizel rafinerilerinin önemli bölümünün Ortadoğu’da bulunması. Hürmüz Boğazı’ndaki ulaşım ve tedarik zincirlerinde yaşanan sorunlar fiyatları etkiledi. Ayrıca Avrupa, dizelde ithalata bağımlı durumda. 

Elektrik ucuzladı 

Elektrik ise yılın ilk yarısında ortalama yüzde 9 daha ucuz hale geldi. 

Bunda, elektrik fiyat freninin 2024 sonunda sona ermesinin ardından geçen yıl fiyatların daha yüksek bir seviyeden başlaması da etkili oldu. Ayrıca şebeke maliyetlerindeki artış sınırlandırıldı ve haneler için enerji vergisinde indirim yapıldı. 

Verbund’un Avusturya tarifesi ile nisan ayında uygulamaya konulan sosyal tarife de elektrik fiyatlarının düşmesine katkıda bulundu. 

Doğalgaz fiyatları ise yüzde 2,1 oranındaki artışla daha sınırlı yükseldi. 

Baumgartner’a göre bunun nedenlerinden biri, hanelerin enerji şirketleriyle uzun vadeli sözleşmelere sahip olması. Bu sözleşmeler sona erdiğinde fiyatların yeniden yükselmesi beklenebilir. 

Doğalgaz depolarındaki doluluk oranlarının şu anda oldukça düşük seviyede olduğu belirtiliyor. Bu durum, enerji şirketlerinin ilerleyen dönemde depolarını doldurmak için daha yüksek fiyatlardan gaz satın almak zorunda kalabileceği anlamına geliyor. Bu maliyetlerin de tüketicilere yansıtılması bekleniyor. 

Gıda fiyatları ne durumda? 

Gıda fiyatları halk açısından özellikle hassas bir alan. Çünkü gıda ürünleri günlük olarak tüketiliyor. 

Yılın ilk yarısında gıda enflasyonu yüzde 2,2 oldu. Bu oran, aynı dönemdeki ortalama genel enflasyon olan yüzde 3,1’in altında kaldı. 

Bununla birlikte bazı gıda ürünlerinde çok daha yüksek fiyat artışları görüldü. 

En dikkat çekici artışlardan bazıları: 

• Çilek: yüzde 29  

• Şeftali ve nektarin: yüzde 25  

• Limon: yaklaşık yüzde 18  

• Dana şnitzellik et: yaklaşık yüzde 15  

• Dana gulaşlık et: yaklaşık yüzde 13  

• Kıyma: yaklaşık yüzde 13  

Baumgartner, özellikle taze meyvelerde Avrupa genelinde yaşanan aşırı kuraklığın etkisinin görüldüğünü belirtiyor. 

Bu durum, işlenmiş gıda ürünleri açısından da iyi bir işaret değil. Çünkü bu yılki hasat, önümüzdeki dönemde işlenmiş ürünlerin üretiminde kullanılacak. 

Daha pahalı gübre, yüksek akaryakıt maliyetleri ve düşük verim, ilerleyen aylarda fiyatlara yansıyabilir. 

Et fiyatlarındaki artışta ise Macaristan ve Slovakya’da 2025’in ilk yarısında görülen şap hastalığı salgınları etkili oldu. Bu ülkelerden yapılan bazı ithalatlar dururken, üretimin yok edilmesi nedeniyle Avusturya’dan bu ülkelere et ihracatı arttı. 

Yeni hayvanların yetiştirilip yeniden üretime başlamasının zaman alacağı belirtiliyor. 

Wifo ekonomisti, yıl sonunda gıda enflasyonunun yüzde 2 ile 2,5 arasında gerçekleşmesini bekliyor. Bu tahmin, hükümetin temel gıda ürünlerinde KDV indirimini 1 Temmuz’da yürürlüğe koymasına rağmen yapılıyor. 

Hangi ürünler ucuzladı? 

Yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre fiyatı düşen ürünler de oldu. 

Bunların arasında: 

• Tereyağı: yüzde 25’ten fazla ucuzladı.  

• Prezervatif: yüzde 18,5 ucuzladı.  

• Patates: yüzde 14,3 ucuzladı.  

• E-bisikletler: ucuzladı.  

• Çim tohumu: ucuzladı.  

• Makyaj ürünleri: ucuzladı.  

• Şifonyer/komodin: ucuzladı.  

Genel olarak bakıldığında, tüketici sepetindeki ürünlerin yaklaşık dörtte birinin fiyatı düştü. 

2026’nın tamamında enflasyon ne olacak? 

Wifo, son ekonomik tahmininde 2026 yılı genelinde enflasyonu yüzde 3,2 olarak öngörüyor. 

Tüketici fiyatlarındaki artış haziran ayında yüzde 3,2, temmuz ayında ise ilk tahmine göre yüzde 2,7 olarak gerçekleşti. Mayıs ayında bu oran yüzde 3,7 seviyesindeydi. 

Ancak Wifo ekonomisti Josef Baumgartner’a göre yıl sonu tahmini büyük ölçüde İran savaşının seyrine bağlı. 

Baumgartner, çatışmanın yıl içinde sona ereceğini düşünüyor ancak bunun hangi koşullarda gerçekleşeceğinin önemli olduğunu belirtiyor. 

Özellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için yeni ücretler veya ek maliyetler getirilip getirilmeyeceği kritik önem taşıyor. Böyle bir maliyet ortaya çıkması halinde nakliye şirketlerinin bunu yalnızca kendileri üstlenmeyip müşterilerine, dolayısıyla tüketicilere yansıtması bekleniyor.| ©DerVirgül