Avusturya basını yazdı | “Kardeş ülke” Azerbaycan’dan Erdoğan’a mesafe

Die Presse gazetesinin haberine göre, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılmaması, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerde dikkat çekici bir gerilime işaret ediyor. Okulda başörtüsü yasağı tartışmasıyla görünür hâle gelen anlaşmazlığın arka planında ise iki ülkenin İsrail politikaları ve bölgesel çıkarları bulunuyor. 

Türkiye’de siyasetçiler tarafından sıkça “kardeş ülke” olarak tanımlanan Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde yeni bir anlaşmazlık yaşanıyor. İki ülke arasındaki yakın iş birliği uzun süredir “iki devlet, tek millet” söylemiyle ifade ediliyor. Ancak Die Presse’nin aktardığı değerlendirmelere göre, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, ülkesinin Türkiye’nin küçük ortağı gibi görülmesinden giderek daha fazla rahatsızlık duyuyor. 

Gerilimin son örneği, Aliyev’in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde Ankara’da düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine katılmaması oldu. Erdoğan’ın kişisel davetine rağmen zirveye gelmeyen Aliyev, gerekçe olarak başka programlarının bulunduğunu bildirdi. 

Başörtüsü yasağı tartışması 

İki ülke arasındaki anlaşmazlığın görünür hâle gelmesinde Azerbaycan’da okullara yönelik başörtüsü yasağı etkili oldu. 

Türkiye’de bazı muhafazakâr siyasetçiler ve yorumcular yasağı eleştirirken, Azerbaycan’ın Türkiye’deki temsilcilikleri önünde protestolar düzenlendi. Erdoğan’ın danışmanı Oktay Saral, Bakü yönetimine yasağı kaldırma çağrısı yaptı. Erdoğan da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki konuşmasında başörtüsü yasaklarını İslam karşıtlığının bir göstergesi olarak değerlendirdi. 

Azerbaycan yönetimi ise Türkiye’den gelen açıklamaları iç işlerine müdahale olarak gördü. Die Presse’nin aktardığına göre Bakü, Aliyev’i eleştiren yedi Türk vatandaşının tutuklanmasını talep etti. 

İsrail ile yakın ilişkiler de Ankara’yı rahatsız ediyor 

Gerilimin bir diğer boyutunu Azerbaycan’ın İsrail ile sürdürdüğü stratejik ilişkiler oluşturuyor. 

Aliyev’in İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’u Bakü’de ağırlaması Ankara’da rahatsızlık yarattı. Basında yer alan haberlere göre Herzog, Azerbaycan’a ait bir uçakla seyahat ederek Türkiye’nin İsrail uçaklarına yönelik hava sahası kısıtlamasını aşmıştı. Azerbaycan yönetiminin bu uçuş konusunda Ankara’yı önceden bilgilendirmediği de ileri sürüldü. 

Türkiye, İsrail’i bölgesel bir rakip olarak değerlendirirken Azerbaycan, İsrail’i önemli bir stratejik ortak olarak görüyor. Kafkasya uzmanı Eldar Mamedov’a göre, Bakü ile Tel Aviv arasındaki stratejik ilişkiler Ankara’nın bölgesel politikalarıyla giderek daha fazla ayrışıyor. 

İki ülke arasındaki stratejik bağlar 

Bütün bu anlaşmazlıklara rağmen Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ve askerî ilişkiler güçlü bir zemine dayanıyor. 

• Türkiye, Azerbaycan’a silah ve askerî teçhizat sağlıyor. 

• 2020’deki Dağlık Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycan’a siyasi ve askerî destek verdi. 

• Türkiye, Azerbaycan’ın Ermenistan ile ilişkileri nedeniyle Ermenistan sınırını 1993’ten bu yana kapalı tutuyor. 

• Türkiye’nin doğal gaz ihtiyacının yaklaşık yüzde 20’si Azerbaycan’dan karşılanıyor. 

• Azerbaycan petrolü ve doğal gazının Avrupa’ya taşınmasında Türkiye önemli bir transit ülke konumunda bulunuyor. 

Ankara’dan yumuşatma girişimi 

Die Presse’nin haberine göre Erdoğan, gerilimi azaltmak amacıyla danışmanı Oktay Saral’ı görevden aldı. Ayrıca başörtüsü yasağını eleştiren Türk vatandaşlarından en az birinin tutuklandığı bildirildi. 

Ankara’daki bazı gözlemciler, bu adımların ardından Aliyev’in zirveye katılmasını bekliyordu. Ancak Azerbaycan Cumhurbaşkanı kararını değiştirmedi. 

Azerbaycan yönetimi ayrıca, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için Türkiye’nin adayına karşı Arap ülkelerinin adayı Lana Nusseibeh’e destek verdiğini açıkladı. 

“Küçük kardeş” söylemi sorgulanıyor 

Haberde görüşlerine yer verilen uzmanlara göre, anlaşmazlığın temelinde yalnızca başörtüsü yasağı veya İsrail politikası bulunmuyor. Aliyev yönetimi, Azerbaycan’ın Türkiye ile ilişkilerinde eşit ortak olarak kabul edilmesini istiyor. 

Türkiye’nin bölgesel güç olarak kendisini konumlandırması ve diğer ülkelerden beklentileri ile Azerbaycan’ın bağımsız dış politika izleme isteği arasında görüş ayrılıkları yaşanıyor. 

Die Presse’nin aktardığı bazı Türkiye yanlısı yorumcular ise Aliyev’in tutumunu İsrail’in etkisiyle açıklamaya çalışıyor. Ancak bu yorum, kanıtlanmış bir olgu değil, Türkiye’deki bazı çevrelerin ileri sürdüğü bir iddia. | ©DerVirgül