Paran varsa ameliyat sırası bekleme | Avusturya’da tartışma yaratan araştırma

Die Presse’nin Köksal Baltacı imzalı analizinde ele alınan araştırmaya göre, özel muayenehane, özel ödeme veya ek sigorta üzerinden bazı hastaların kamu hastanelerindeki ameliyat bekleme sürelerini kısaltabildiği görülüyor. Araştırma, sağlık hizmetlerine erişimde paranın ne kadar belirleyici olabildiği sorusunu gündeme getiriyor. 

Avusturya’da diz, kalça veya omuz ameliyatı olması gereken bazı hastalar, kamu hastanelerinde aylarca sıra beklerken özel muayenehane üzerinden daha kısa sürede ameliyat olabiliyor. Üstelik özel muayenehanede hizmet veren doktor, aynı zamanda kamu hastanesinde de görev yapabiliyor. 

Die Presse’de Köksal Baltacı’nın kaleme aldığı analizde ele alınan, Yukarı Avusturya İşçi Odası’nın (Arbeiterkammer Oberösterreich) talebiyle Yüksek Araştırmalar Enstitüsü (IHS) tarafından yürütülen araştırma, bu uygulamanın hastalar açısından nasıl sonuçlar doğurduğunu ortaya koyuyor. 

Eylül 2025 ile Ocak 2026 arasında gerçekleştirilen araştırmada, son üç yıl içinde Yukarı Avusturya’daki kamu hastanelerinde veya dini kuruluşlara bağlı hastanelerde ameliyat olmuş 810 kişiyle görüşüldü. 

Katılımcıların yüzde 13,1’i, özel muayenehaneye gitmeleri hâlinde ameliyat için bekleme sürelerinin kısalabileceği yönünde bir teklifle karşılaştıklarını belirtti. Yüzde 6,1’i bu teklifi kabul etti. 

Katılımcıların yüzde 9,1’i ise bekleme süresini kısaltmak için özel bir ödeme yapabileceklerinin kendilerine söylendiğini aktardı. Yüzde 2,8’i, bu kapsamda ödenen tutarın 200 ile 8.600 euro arasında değiştiğini bildirdi. 

Özel yollar bekleme süresini ne kadar kısaltıyor? 

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, ameliyat için beklenen süreler arasındaki fark oldu. 

Veriler, özel kanalların bazı hastalar için bekleme süresini belirgin biçimde kısaltabildiğine işaret ediyor. Ancak araştırma sonuçları, her özel muayenehane ziyaretinin veya özel ödemenin mutlaka daha erken ameliyatla sonuçlandığı anlamına gelmiyor. 

Buradaki temel soru şu: Kamu hastanelerinde ameliyat sırası belirlenirken hastanın tıbbi ihtiyacı mı, yoksa özel sağlık hizmetlerine erişim imkânı mı daha belirleyici oluyor? 

Ameliyat sırasına kim karar veriyor? 

Die Presse’deki analiz, sorunun önemli bir bölümünün ameliyatların aciliyet derecesinin belirlenmesinde yattığını vurguluyor. 

Kamu hastanelerinde acil vakalar bekletilmeden ameliyata alınabiliyor. Hastanın dayanılmaz ağrılar çekmesi veya sağlık durumunun müdahale gecikirse ciddi biçimde kötüleşme riski taşıması, aciliyet değerlendirmesinde rol oynayabiliyor. 

Acil olmayan, önceden planlanabilen ameliyatlar ise elektif müdahaleler olarak sınıflandırılıyor. IHS araştırması da bu tür planlı ameliyatları kapsıyor. 

Ameliyatın ne kadar acil olduğuna karar veren kişi, hastayı değerlendiren hekim. Öncelik sıralaması için belirli ölçütler bulunsa da bu ölçütlerin yorumlanmasında doktorun tıbbi değerlendirmesi etkili olabiliyor. 

Köksal Baltacı’nın analizinde, bu durumun özel muayenehanesi bulunan ve aynı zamanda kamu hastanesinde ameliyat yapan hekimler açısından tartışmalı bir alan oluşturabileceği belirtiliyor. Doktor, hastanın ağrılarını ve günlük yaşamındaki kısıtlamaları değerlendirerek ameliyat önceliğini belirleyebiliyor. 

Böylece tıbbi gerekçelerle açıklanabilen bir öncelik kararı ile özel kanallar üzerinden daha erken ameliyata erişim arasındaki sınırı denetlemek zorlaşabiliyor. 

Hastalar aynı sistemde farklı süreler mi bekliyor? 

Araştırmanın sonuçları, kamu hastanelerindeki bekleme sürelerinin hastanın kullandığı sağlık hizmeti kanallarına göre farklılaşabildiğini gösteriyor. 

Özel muayenehaneye başvurmak, özel sağlık sigortasına sahip olmak veya başka özel bağlantılardan yararlanmak, bazı hastaların daha erken ameliyat olmasına imkân sağlayabiliyor. 

Bununla birlikte, bu bulgular tek başına doktorların tıbbi gerekçeler dışında hareket ettiğini veya her erken ameliyatın haksız biçimde öne alındığını kanıtlamıyor. Araştırma, hastaların deneyimlerine dayanıyor; belirli doktorlar hakkında usulsüzlük tespiti yapmıyor. 

Yine de sonuçlar, kamu sağlık sisteminde şeffaflık ve eşit erişim tartışmasını güçlendiriyor: Aynı tür ameliyatı bekleyen iki hastadan birinin daha kısa sürede tedavi olabilmesi, bu farkın hangi ölçütlere dayandığı sorusunu gündeme getiriyor. 

Doktorlara ikinci iş yasağı çözüm olabilir mi? 

Baltacı’nın analizinde, bu uygulamayı engellemek için hastanelerde çalışan doktorların özel muayenehane faaliyetlerinin yasaklanması seçeneği de ele alınıyor. 

Ancak yazıda, böyle bir yasağın uygulanmasının ciddi sorunlar yaratabileceği belirtiliyor. Bazı doktorların kamu hastanelerindeki görevlerinden ayrılarak tamamen özel sektöre yönelmesi, kamu sağlık sistemindeki personel açığını artırabilir ve bekleme sürelerini daha da uzatabilir. 

Yalnızca cerrahları kapsayan bir yan iş yasağının ise hukuki açıdan sorunlu olabileceği ve bir meslek grubunun tamamını hedef alan bir uygulamaya dönüşebileceği ifade ediliyor. 

Analizin öne çıkardığı alternatif çözüm, kamu hastanelerinde yeterli sayıda doktor ve sağlık çalışanı için kadro oluşturulması ve bu kadroların doldurulması. Bunun yanında uygun ücretler ve özellikle genç sağlık çalışanlarının ihtiyaçlarına yanıt veren esnek çalışma modelleri de öneriliyor. 

Tartışmanın merkezinde eşit erişim var 

Araştırma, Avusturya’daki kamu sağlık sisteminde ameliyat bekleme sürelerinin yalnızca tıbbi ihtiyaçlarla değil, hastaların özel sağlık hizmetlerine erişim imkânlarıyla da bağlantılı olabileceğini gösteriyor. 

Die Presse’de Köksal Baltacı’nın analizinde öne çıkan temel sorun, özel ödeme yapanların daha erken ameliyat olabilmesi ihtimalinden çok, kamu sağlık sisteminde herkesin hangi ölçütlere göre ve ne kadar sürede tedaviye eriştiğinin yeterince şeffaf olup olmadığı. 

Doktorların özel sektöre yönelmesini engellemek tek başına çözüm olmayabilir. Kamu hastanelerindeki personel açığının giderilmesi, ameliyat önceliklerinin daha şeffaf biçimde belirlenmesi ve hastaların bekleme süreleri konusunda güvenilir bilgiye erişebilmesi, tartışmanın temel başlıkları arasında yer alıyor. | ©DerVirgül