Sevmek ve Çalışmak

Psikoterapi çalışması, genel olarak insanın iki kapasitesini geliştirmeye uğraşır: sevmek ve çalışmak. Peki, bir kişi neden bu alanlarda sorun yaşayabilir? İnsanları psikoterapi ofislerine getiren şeyler kaygı, depresyon, bağımlılık gibi şikâyetlerken; sevmek ve çalışmak neden önemlidir? Şimdi bu önermeyi açıklayalım. Bu yazının, karmaşık ve hassas süreçleri basit bir şekilde özetlemeye çalıştığı gözden kaçırılmamalıdır.

Önceki yazılarda da belirttiğimiz gibi, insanın yetişkin hayatındaki seçimleri ve kişiliği büyük ölçüde çocukluğunda inşa edilen yapı tarafından şekillenir. Kişi, çocukluğunda yaşadığı tecrübeleri; doyumları ve hayal kırıklıklarını hayatı boyunca tekrarlama eğilimi gösterir. Bunu şöyle örneklendirebiliriz: Çocuğun kendi içindeki dürtüler onu dış dünyaya yönlendirir. Çünkü kendi kendine doyum sağlaması imkânsızdır. Burada dış dünyanın; yani önce annenin, sonra ailenin, okulun vs. bu isteklere nasıl cevap verdiği çok önemlidir. Gereğinden az ya da fazla doyurulma, çocuğun ruhsal hayatının bu noktalarda takılı kalmasına neden olur.

Çocukluğunda istekleri yeterince karşılanmamış kişi için dünya sıkıcı ve ölü bir yere dönüşebilir. Fırsatlar ve ilgi çekici şeyler yoktur. Kişi, davranışlarıyla kendine doyum sağlayacak olanakları bulamaz ya da yaratamaz. Böyle bir kişinin kendine bir eş bulmasının ve sevgi temelli bir yaşam kurmasının çok kolay olmayacağını düşünebiliriz. Aynı şekilde, fırsatları göremeyen bir kişi iş yaşamında da büyük zorluklar çekecektir.

Öte yandan, çocukluğunda istekleri gereğinden fazla doyurulmuş kişi de benzer şekilde pasif bir tutum izler. Kendi davranışlarının etkilerini abartır; sonuçların ortaya çıkmamasına şaşırır ama yine de bu tutumdan vazgeçemez. Çünkü önceki örnekte olduğu gibi, kendi gözlem ve davranışlarına güvenebilecek bir pozisyonda değildir.
Bu durumların yaşam boyunca birikmesi, bize kaygı, depresyon ve bağımlılık gibi görmeye alışık olduğumuz şikâyetleri verir. Genellikle psikoterapiye gelen kişi de bunlardan mustariptir. Kimse “Erken çocukluk tecrübelerim nedeniyle şu anki hayatımda sevme ve çalışma kapasitemde sorunlar var.” demez. Bunu düşünecek ve bunların farkına varılmasına yardımcı olacak kişi terapisttir. Çünkü bu sıkıntıların izleri, çoğu zaman diğer belirtiler tarafından örtülmüştür.

Psikoterapi sürecinde bu karmaşık yapı dikkatli bir şekilde geriye doğru incelenir. Önce “toz dumanın” dağılması beklenir. Danışanın zihni biraz rahatlayınca, ona sevmek ve çalışmak kapasitelerindeki sorunlar gösterilir; bunların kaynakları keşfedilir ve neler yapılabileceği birlikte tartışılır. Böylece danışan, farkında olmadığı tekrarların esiri olmaktan çıkar. Hayatını kendi yönetme şansı kazanır. Şansı yaver giderse, sevmek ve çalışmanın bir görev değil; zevk verici yaşamsal uğraşlar olduğunu fark eder.| ©DerVirgül