Suriyeliler Neden Türkiye Kökenlilerden Daha Hızlı Almanca Öğreniyor?

| Adem Hüyük

Son yıllarda Almanya ve Avusturya’da yapılan bazı araştırmalar, yeni gelen Suriyeli sığınmacıların Almanca öğrenme ve dil kurslarına katılım konusunda belirli Türkiye kökenli göçmen gruplarına kıyasla daha hızlı ilerleme kaydettiğini ortaya koyuyor. Bu durum zaman zaman kamuoyunda şaşkınlıkla karşılanırken, uzmanlar konunun etnik ya da kültürel farklılıklardan çok göç koşulları, eğitim geçmişi ve entegrasyon dinamikleriyle ilgili olduğuna dikkat çekiyor.

Farklı Göç Hikâyeleri, Farklı Motivasyonlar

Türkiye kökenli göçmenlerin önemli bir bölümü, 1960’lı ve 1970’li yıllarda iş gücü açığını kapatmak amacıyla Almanya ve Avusturya’ya gelen misafir işçilerin çocukları ve torunlarından oluşuyor. Suriyelilerin büyük kısmı ise 2015 sonrasında savaş ve zorunlu göç nedeniyle Avrupa’ya sığınan kişilerden meydana geliyor.

Bu farklılık dil öğrenme motivasyonunu da doğrudan etkiliyor. Savaş nedeniyle ülkelerini terk eden birçok Suriyeli için Almanca öğrenmek yalnızca bir tercih değil, yeni bir yaşam kurabilmenin temel şartı olarak görülüyor. İş bulmak, eğitim almak, oturum hakkını korumak ve toplumsal hayata katılmak büyük ölçüde dil yeterliliğine bağlı olduğu için Almanca öğrenme süreci daha yoğun ve hızlı ilerleyebiliyor.

Diaspora Etkisi

Bir diğer önemli unsur ise diaspora yapısı. Almanya’da ve kısmen Avusturya’da yaklaşık altmış yıldır varlığını sürdüren güçlü bir Türkiye kökenli topluluk bulunuyor. Birçok şehirde günlük yaşamın önemli bir kısmını Türkçe kullanarak sürdürmek mümkün. Marketlerden restoranlara, derneklerden sosyal çevrelere kadar uzanan geniş bir Türkçe ekosistemi mevcut.

Bu durum topluluk içi dayanışmayı güçlendirirken, bazı bireyler açısından Almanca öğrenme zorunluluğunu da azaltabiliyor.

Suriyeliler açısından ise tablo farklı. Avrupa’ya geldiklerinde aynı ölçekte yerleşik ve kurumsallaşmış bir diaspora ağı bulunmuyordu. Bu nedenle kamu kurumlarıyla, işverenlerle ve eğitim sistemiyle doğrudan temas kurmak için Almanca öğrenmek çok daha hayati bir ihtiyaç haline geldi.

Eğitim Düzeyi ve Dil Öğrenme Kapasitesi

Araştırmalarda dikkat çeken bir diğer unsur eğitim profili. Suriye’den gelen göçmenler arasında üniversite mezunları, öğrenciler ve meslek sahibi bireylerin oranı azımsanmayacak düzeydeydi. Eğitim seviyesi yükseldikçe yeni bir dili öğrenme süreci de genellikle kolaylaşıyor.

Ancak her iki topluluğun da kendi içinde oldukça heterojen olduğu unutulmamalı. Hem Türkiye kökenliler hem de Suriyeliler arasında farklı eğitim seviyelerine, mesleki geçmişlere ve sosyal koşullara sahip geniş gruplar bulunuyor.

Ahmet Özbek: “Sorun Almancadan Önce Türkçe”

Uzun yıllardır Viyana’da Almanca dil kursları veren eğitimci Ahmet Özbek’e göre, son yıllarda özellikle evlilik yoluyla Avusturya’ya gelen 20 ila 30 yaş arasındaki Türkiye kökenli göçmenler dil öğreniminde ciddi zorluklar yaşıyor.

Özbek, bu durumun temelinde yalnızca Almancanın zorluğu değil, ana dil yeterliliğindeki eksikliklerin de bulunduğunu belirtiyor:

“Günümüz Türkiye’sinde insanlar günlük hayatta ortalama 300 ila 400 kelime kullanıyor. Avusturya’da ise bu rakam yaklaşık dört kat daha fazla. Türkçe dil bilgisine yeterince hâkim olmayan kişiler, Almancanın kelime çeşitliliği ve dil yapısı karşısında zorlanıyor. Dil öğrenimini ezbere dayalı yürütmeye çalışıyorlar. Buna karşılık Türkçe dil bilgisi güçlü olanlar Almancayı çok daha kolay öğreniyor ve zamanla kullandıkları kelime dağarcığı da genişliyor.”

Türkçe ve Almanca Arasındaki Yapısal Farklar

Dilbilimcilere göre ana dili Türkçe olanların Almanca öğrenirken zorlanmasının temel nedeni, iki dilin farklı dil ailelerine ait olması ve gramer yapılarının büyük ölçüde farklılık göstermesidir.

Türkçe eklemeli bir dildir. Kelimelere getirilen eklerle yeni anlamlar ve gramer yapıları oluşturulur. Almanca ise çekimli bir dildir; isimler, artikeller ve fiiller farklı kurallara göre değişime uğrar.

Bu nedenle Türkçe konuşan bireylerin Almanca öğrenirken yalnızca yeni kelimeler değil, tamamen farklı bir dil mantığı edinmeleri gerekir.

Arapça Konuşanlar Neden Daha Hızlı İlerleyebiliyor?

Uzmanlara göre bazı Arapça konuşan göçmenlerin Almanca öğrenmede daha hızlı ilerlemesinin arkasında dilsel ve kültürel bazı etkenler bulunuyor.

Arapçada fiil çekimlerinin ayrıntılı olması, kelime türetme sisteminin kök mantığı üzerine kurulması ve gramer yapısının çeşitli çekimlere dayanması, Almancadaki benzer dilsel süreçlerin daha kolay kavranmasını sağlayabiliyor.

Bu durum elbette tüm Arapça konuşanlar için geçerli bir avantaj anlamına gelmiyor; ancak dil öğrenme sürecinde belirli yapısal benzerliklerin etkili olabildiği ifade ediliyor.

Viyana’da Almanca İhtiyacı Neden Daha Düşük?

Viyana Üniversitesi bünyesinde yapılan çeşitli araştırmalar, Türkiye kökenlilerin özellikle Viyana ve büyük şehirlerde Almanca öğrenme ihtiyacını diğer bazı göçmen gruplarına göre daha az hissettiğini ortaya koyuyor.

Bunun başlıca nedeni, günlük yaşamın pek çok alanında Türkçe hizmetlere erişimin mümkün olması. Marketlerden doktorlara, danışmanlık hizmetlerinden esnafa kadar uzanan geniş bir ağ sayesinde birçok kişi günlük ihtiyaçlarını Türkçe iletişim kurarak karşılayabiliyor.

Bu durum bir yandan Türkiye kökenli toplumun Avusturya’daki kurumsal ve ekonomik başarısını gösterirken, diğer yandan Almanca öğrenme baskısını azaltan bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Kadınların İşgücüne Katılımı ve Dil Sorunu

Avusturya Entegrasyon Fonu’na [ÖIF] göre göçmen kadınların eğitim seviyeleri ikinci kuşakta yükselmesine rağmen, Türkiye kökenli kadınlar hâlâ düşük istihdam oranlarıyla dikkat çekiyor.

Uzman Barbara Stewart’a göre Türkiye kökenli kadınların yarısından fazlası yalnızca zorunlu eğitim seviyesine sahip.

Milliyetlere göre değerlendirildiğinde Türkiye kökenli kadınların istihdam oranı yüzde 56 ile en düşük oranlardan biri olarak öne çıkıyor. Daha düşük oranlar yalnızca Suriye, Afganistan ve Irak kökenli kadınlarda görülüyor.

Uzmanlar bu durumun nedenlerinden biri olarak güçlü topluluk ağlarını gösteriyor:

“Kendi topluluk altyapıları bulunuyor ve bu çevrede Almanca konuşma ihtiyacı çoğu zaman ortaya çıkmıyor.”

Ancak bu durum uzun vadede işgücüne katılımı sınırlandıran yapısal bir engel haline gelebiliyor. Son yıllarda özellikle daha ileri yaşlardaki Türkiye kökenli kadınların entegrasyon ve dil programlarına başvurularında artış yaşandığı belirtiliyor.

Sonuç

Bazı araştırmaların ortaya koyduğu “Suriyeliler daha hızlı Almanca öğreniyor” tespiti, kültürel üstünlük veya başarısızlık tartışmalarından ziyade göç motivasyonu, eğitim düzeyi, entegrasyon politikaları ve diaspora yapılarındaki farklılıklarla açıklanabilecek sosyolojik bir olgudur.

Dil öğrenme başarısını belirleyen temel unsurun bireylerin kökeninden çok, içinde bulundukları sosyal, ekonomik ve eğitimsel koşullar olduğu görülmektedir. Güçlü topluluk ağları kısa vadede hayatı kolaylaştırsa da uzun vadede dil öğrenme motivasyonunu azaltabilmekte; buna karşılık yeni gelen ve yerleşik destek ağlarından yoksun gruplar, topluma katılabilmek için dili çok daha hızlı öğrenme ihtiyacı hissedebilmektedir.| ©DerVirgül