Naziler solcu değildi, peki neden sol söylemleri kullandılar?

Son yıllarda özellikle aşırı sağ çevrelerde zaman zaman “Hitler aslında solcuydu” ya da “Naziler sosyalistti” iddiaları yeniden gündeme geliyor. Peki Nazi Partisi’nin adındaki “sosyalist” ifadesi gerçekten siyasi bir solculuğa mı işaret ediyordu? 

“Ulusal sosyalizm” ne kadar sosyalistti? 

Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (NSDAP), özellikle iktidara gelmeden önce işçi sınıfına ulaşmak için sosyalist söylemlerden ve sol hareketlerin kullandığı bazı sembol ve yöntemlerden yararlandı. “İşçi partisi” vurgusu ve “halk toplumu” söylemi, toplumdaki sınıfsal ayrılıkların aşılacağı izlenimini veriyordu. 

Ancak Nazi ideolojisinin temelinde eşitlikçi bir toplum fikri değil; ırkçı, antisemitik ve Marksizm karşıtı bir dünya görüşü bulunuyordu. 

Oysa Nazilerin “sol” ile temel ayrışma noktalarından biri, insanların eşit değerde olduğu düşüncesini reddetmeleriydi. NSDAP, Marksizmi yalnızca komünizmle değil, sosyal demokrasi ve diğer sol hareketlerle birlikte hedef aldı. 

İşçilerin hakları ortadan kaldırıldı 

Hitler’in 1933’te iktidara gelmesinin ardından Nazi yönetiminin uygulamaları, “işçi yanlısı” bir çizgiden oldukça uzaklaştı. 

Sendikalar dağıtıldı, işçilerin örgütlenme ve pazarlık hakları ortadan kaldırıldı. İşyerlerinde işverenlerin gücü artırılırken, çalışma koşulları ve ücretler devlet tarafından daha sıkı biçimde kontrol edilmeye başlandı. 

Özel mülkiyet ise ortadan kaldırılmadı. Fabrikalar, bankalar ve büyük şirketler devletleştirilmedi. Aksine Nazi yönetimi, özellikle Marksizm karşıtlığı nedeniyle büyük sermaye çevreleriyle giderek daha yakın ilişkiler kurdu. 

Ekonomik müdahale sosyalizm anlamına gelmiyordu 

Nazilerin ekonomiye güçlü biçimde müdahale etmesi de “sosyalist” olduklarının kanıtı olarak gösteriliyor. 

Ancak Nazi Almanyası’ndaki ekonomik müdahalelerin temel amacı, ekonomiyi savaş ve silahlanmaya hazırlamaktı. Üretim, fiyatlar, hammadde ve döviz üzerinde devlet kontrolü artırıldı. 

Zira bu tür savaş ekonomisi uygulamaları yalnızca Nazi Almanyası’na özgü değildir. İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD ve İngiltere gibi ülkeler de ekonomilerini yoğun biçimde devlet kontrolüne aldı. Bu durum söz konusu ülkeleri sosyalist yapmadığı gibi, Nazi Almanyası’ndaki savaş ekonomisi de tek başına sosyalizme işaret etmiyordu. 

“Almanlar zenginleşti” iddiası 

Nazi dönemine ilişkin bir başka yaygın iddia da Hitler’in işsizliği azalttığı ve Alman halkının refahını yükselttiği yönünde. 

Nazi yönetimi döneminde ekonomik göstergelerde iyileşmeler yaşandı ve 1937 civarında neredeyse tam istihdama ulaşıldı. Ancak bunun önemli bir bölümünün silahlanma ve savaş hazırlıklarından kaynaklandığı belirtiliyor. 

İşçilerin ücretleri uzun süre baskı altında tutulurken, tüketim mallarının üretimi silahlanma lehine sınırlandırıldı. Özel tasarrufların artmasının nedenlerinden biri de insanların satın alabileceği malların azalmasıydı. 

Üstelik Nazi ekonomisinin önemli bir bölümü, savaş hazırlıkları ve işgal edilen ülkelerin kaynaklarının yağmalanması üzerine kuruluydu. 

Sosyal yardım mı, propaganda mı? 

Nazi rejimi yoksullara yönelik bazı yardım programları, “Halkın Gücüyle” gibi kitlesel organizasyonlar ve toplumsal dayanışma görüntüsü veren kampanyalar düzenledi. 

Ancak bu uygulamalar aynı zamanda güçlü bir propaganda mekanizmasının parçasıydı. 

Örneğin “Eintopfsonntag” adı verilen kampanyalarda farklı toplumsal sınıfların aynı sofrada buluştuğu görüntüsü oluşturuluyor, böylece Nazi yönetiminin vaat ettiği “Volksgemeinschaft” yani “halk topluluğu” fikri propaganda ediliyordu. 

Gerçekte ise işçilerin sendikal hakları ellerinden alınmış, siyasi muhalefet bastırılmış ve toplumdaki eşitsizlikler ortadan kaldırılmamıştı. 

Viyana’dan çarpıcı örnek 

Nazi döneminin “sosyal politika” anlayışını göstermek için Viyana’dan da dikkat çekici bir örnek verebiliriz. 

1923-1933 arasında Kızıl Viyana yönetimi yaklaşık 60 bin belediye konutu inşa etmişti. Nazi yönetiminin sonraki yıllarda benzer sayıda konutu kısa sürede “sağladığı” belirtiliyor. Ancak bu konutların önemli bir bölümü yeni inşa edilmedi; Yahudi yurttaşların evlerinden zorla çıkarılmasıyla elde edildi. 

Dolayısıyla Nazi rejiminin bazı Alman vatandaşlarına sağladığı sosyal ve ekonomik avantajların arkasında, milyonlarca insanın dışlanması, mülksüzleştirilmesi, köleleştirilmesi ve öldürülmesi vardı. 

Sonuç: Nazi rejimi neden sağda değerlendirilir? 

Nazilerin yükseliş döneminde solun bazı kavramlarını, sembollerini ve yöntemlerini kullanması, onları sol bir hareket haline getirmedi. 

Nazi yönetiminin temel özellikleri; ırkçı ve antisemitik ideoloji, radikal antikomünizm, eşitlikçi toplum anlayışının reddi, sendikaların ve işçi haklarının ortadan kaldırılması, özel mülkiyetin korunması, otoriter devlet yapısı ve savaş ekonomisi olarak öne çıktı. 

Bu nedenle “Naziler adında sosyalist kelimesi vardı, o halde solcuydular” şeklindeki yaklaşım, bir siyasi hareketin yalnızca kendi kullandığı isim ve söylemler üzerinden değerlendirilmesine dayanıyor. Bir hareketin kendisini nasıl tanımladığından çok, iktidara geldiğinde ne yaptığı ve hangi toplumsal çıkarları savunduğu da dikkate alınmalı. 

Bugün “Hitler solcuydu” tartışmasının yeniden gündeme gelmesi ise tarihsel kavramların günümüz siyasi tartışmalarında nasıl yeniden yorumlandığı sorusunu da beraberinde getiriyor. ©Der Virgül