Franz Josef Toprakları | Hiç Avusturya’nın olmadı, 100 yıldır Rusya’nın kontrolünde

Bu analiz, tarihsel ve jeopolitik gelişmelere dayanmaktadır.| Die Presse

Arktika, Kuzey Kutup Dairesi’nin üstünde kalan bölge olarak tanımlanır.

Franz Josef Land, 15 Nisan 1926’da Soviet Union tarafından dünya kamuoyunun büyük ölçüde dikkatinden kaçan bir şekilde ilhak edildi. Arktik’teki bu ada grubu, günümüzde de Rusya için stratejik önemini koruyor.

Avusturyalı kaşifler keşfetti, ancak sahiplenmedi

1 Kasım 1873’te Avusturyalı kaşifler Julius Payer ve Carl Weyprecht, Avusturya-Macaristan Kuzey Kutbu seferi kapsamında daha önce bilinmeyen bir takımadaya ulaştı.

Yeni keşfedilen bu bölgeye, Franz Joseph I onuruna “Franz Josef Toprakları” adı verildi. Adalar haritalandırıldı ve birçok coğrafi nokta Avusturya-Macaristan’daki yer isimleriyle adlandırıldı.

Ancak kaşifler, bölgeyi resmen Avusturya-Macaristan adına ilhak etmedi. Payer’in ifadeleriyle bu, uluslararası hukuk açısından bağlayıcı bir “toprak edinimi” olarak görülmedi. Bu nedenle bölge uzun süre sahipsiz (terra nullius) statüsünde kaldı.

1926: Sovyetler Birliği ilhak etti

Sovyetler Birliği, 15 Nisan 1926’da yayımladığı bir kararnameyle Franz Josef Toprakları’nı ilhak ettiğini duyurdu. Bu adım, uluslararası hukukta tartışmalı olan “sektör teorisi”ne dayandırıldı. Buna göre Sovyetler, kendi kıyılarının kuzeyinde Kuzey Kutbu’na kadar uzanan tüm bölgeleri kendi arktik alanı olarak ilan etti.

Bu ilhaka özellikle Norveç ve Italya itiraz etti. Norveç, özellikle balıkçılık ve avcılık haklarının zarar göreceğini savundu. Ancak diplomatik girişimler sonuçsuz kaldı.

1930’da Sovyetler bölgeye bir buz kıran gemi göndererek ilk yerleşimi kurdu ve böylece fiili kontrolü de sağlamlaştırdı.

Soğuk Savaş’ta askeri üs haline geldi

Soğuk Savaş döneminde Franz Josef Toprakları’nın önemi arttı. Sovyetler, adaları “batmayan uçak gemileri” olarak değerlendirdi ve burada askeri üsler kurdu. Bölge uzun süre yabancı araştırmacılara kapalı kaldı.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1990’larda bölge yeniden açıldı, doğal koruma alanı ilan edildi ve turizme izin verildi.

Putin döneminde Arktik vurgusu yeniden arttı

Ancak 2010’lu yıllarla birlikte Rusya, Arktik’teki askeri varlığını yeniden güçlendirmeye başladı. 2012’de Nagurskoye’de hava üssü yeniden açıldı ve yeni askeri tesisler kuruldu.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 2017’de yaptığı açıklamada “Rusya’nın Arktik’teki varlığını kararlılıkla genişlettiğini” belirtti.

Stratejik önemin başlıca nedenleri arasında bölgenin Barents Denizi, Kara Denizi ve Arktik Okyanusu’nun kesişim noktasında yer alması ve deniz altı hidrokarbon kaynaklarına yakınlığı bulunuyor.

Bu gelişmeler, ABD tarafından da yakından izleniyor. ABD, Greenland üzerinden Arktik’te kendi askeri varlığını sürdürüyor.

100 yıllık egemenlik

Bugün Franz Josef Toprakları yaklaşık bir asırdır Rusya’nın kontrolünde bulunuyor. Tarihsel olarak Avusturyalı kaşifler tarafından keşfedilmiş olsa da hiçbir zaman resmen Avusturya toprağı olmadı.

Bölge, günümüzde hem doğal kaynaklar hem de askeri-stratejik konumu nedeniyle küresel güç rekabetinin önemli noktalarından biri olmaya devam ediyor.| ©DerVirgül