Varlık İçinde Yaşanan Yoksulluk | Gurbetin Sessiz Hikâyesi

Daha iyi bir yaşam sürme amacıyla gerçekleştirilen göçler, birçok hikâyenin sona ermesine neden olurken aynı zamanda yeni hikâyelerin doğuşuna da zemin hazırlamıştır.

Daha iyi bir yaşam umuduyla yola çıkanlar, peşinden koştukları iyi yaşamı hep geleceğe ertelemiş; geride bıraktıklarını sandıkları yoksulluğu ise bu kez varlık içinde yeniden yaşamışlardır.

“Sonra her gün geldiler, artarak geldiler, kadınları çocukları ve alkışlarıyla, yoğurt mayalar gibi geldiler… ve adını değiştirdiler ülkenin.” — Kemal Özer

Belki ülkenin adını değiştiremediler ama kendilerine ait bir yaşam alanı kurdular. Yabancı sokaklarda kendi dillerinin sesini çoğalttılar, memleketlerinden getirdikleri alışkanlıklarla yeni mahalleler inşa ettiler. Fırınlarından çıkan ekmeğin kokusunda, kahvehanelerindeki sohbetlerde, düğünlerinde çalan türkülerde geride bıraktıkları ülkeyi yaşatmaya çalıştılar.

Fakat gurbet, yalnızca kilometrelerle ölçülen bir uzaklık değildir.

İlk kuşak gurbetçiler için gurbet; fabrikanın sireniyle başlayan uzun çalışma günleri, anlaşılmayan bir dilin içinde duyulan yalnızlık ve her akşam biraz daha büyüyen memleket özlemiydi. Birkaç yıl çalışıp geri dönme niyetiyle çıktıkları yolculuk, çoğu zaman bir ömre dönüştü. Dönmek için biriktirdikleri para arttıkça dönüş tarihleri de ertelendi. Çocuklar büyüdü, torunlar dünyaya geldi, kökler başka bir toprağa tutundu.

Zamanla evler alındı, arabalar alındı, iş yerleri açıldı. Maddi anlamda birçok eksiklik giderildi. Ancak insanın içinde taşıdığı bazı yoksulluklar parayla kapanmadı. Anne mezarına gidememenin, bayram sabahı aile sofrasında eksik kalmanın, çocuklarının kendi ana dilinde yeterince konuşamadığını görmenin bıraktığı boşluk hep varlığını korudu.

Belki de bu yüzden gurbetçilerin hikâyesi, yoksulluktan zenginliğe uzanan basit bir başarı öyküsü değildir. Onların hikâyesi, iki ülke arasında bölünmüş bir aidiyetin hikâyesidir. Bir yanı doğdukları yerde, diğer yanı yaşadıkları ülkede kalan insanların hikâyesi…

Memlekete gittiklerinde “Almancı”, yaşadıkları ülkede ise “yabancı” olarak görüldüler. İki yere de ait hissedip hiçbir yere tam olarak ait olamamanın ağırlığını taşıdılar. Çocuklarına daha iyi bir gelecek sunabilmek için verdikleri mücadele, çoğu zaman kendi geçmişlerinden vazgeçme pahasına gerçekleşti.

Bugün Avrupa’nın birçok şehrinde yükselen camiler, Türkçe tabelalar, kültür merkezleri ve dernekler yalnızca bir topluluğun varlığını değil, aynı zamanda yarım kalmış bir hasretin izlerini de taşımaktadır. Her biri, memleketten kopup gelen insanların sessiz direncinin bir hatırasıdır.

Çünkü gurbetçiler aslında sadece başka bir ülkeye göç etmediler. Onlar, yanlarında özlemlerini, korkularını, umutlarını ve hatıralarını da taşıdılar. Yeni bir hayat kurarken eski hayatlarını tamamen geride bırakamadılar.

Belki ülkenin adını değiştirmediler.

Ama gittikleri ülkelerin hafızasına kendi hikâyelerini yazdılar. Ve o hikâyelerin satır aralarında hâlâ aynı cümle yankılanıyor:

İnsan bazen yoksulluğu geride bırakır; fakat memleket hasretini asla.| ©DerVirgül